Aanpak

Amstelveens scholenproject Ontmoeten & (Her)denken

De wettelijke eisen van burgerschap vormen het uitgangspunt voor onze transculturele onderwijs- en educatieprojecten zoals  van 2013 t/m 2018 in Amstelveen bij het scholenproject `Ontmoeten & (Her)denken’.

De aanpak is gericht op de methode van Transcultureel denken en handelen dat in de loop der jaren geleid heeft tot verschillende concepten en onderwijsprogramma’s. Dat illustreren we aan de hand van het Amstelveense scholenproject Ontmoeten & (Her)denken. (2013 t/m 2018).

Als pilot werkten 12 basisscholen en een school voor voortgezet onderwijs met elkaar samen. De behoefte van de Stichting Herdenking Gevallen en Slachtoffers in Nederlands-Indië waaronder dit scholenproject in deze aanvankelijk viel, wilde meer kennis en aandacht vragen bij onze jeugd over de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië en de nasleep daarvan.

Deze stichting had als doel het levend houden van de nagedachtenis aan de gevallenen en slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog  in het voormalig Nederlands-Indië (thans Indonesië)  en anderzijds het bevorderen van de kennis van de cultuur en geschiedenis  van Nederlands-Indië. Deze doelstelling werd uitgebreid tot een uitgebreid programma voor Lokale Burgerschapsvorming dat nu steeds meer landelijke navolging krijgt.

Daarin wordt de Transculturele benadering toegepast gericht op het overbruggen van culturele verschillen aanvankelijk voortgekomen uit personen met een Nederlands-Indische achtergrond maar nu meer met een van oorsprong niet-Nederlandse achtergrond.

Amstelveen was daar in 2012 rijp voor. Want tegelijk verscheen de gemeentelijke diversiteitsnota Gastvrij Amstelveen gericht op het tegengaan van discriminatie van kwetsbare groepen. Daarmee werd de inhoud gekoppeld aan een kwaliteitsimpuls van het onderwijs en de behoefte van de scholen aan ontmoetingsonderwijs, burgerschapsvorming en levensbeschouwelijke vorming.

Vandaar dat de leeractiviteiten gericht zijn op het opzetten van leeractiviteiten om het Ontmoeten van mensen uit specifieke doelgroepen zoals kwetsbare mensen te koppelen aan het Herdenken aan de slachtoffers en gebeurtenissen aan de Tweede Wereldoorlog wereldwijd (1WO2). Niet alleen informatie maar vooral het zelfstandig denken door middel van dialogen stond daarbij voorop. Vandaar dat `her’ tussen haakjes staat.

 

Duurzaam Samenleven

De gemeente en de scholen zouden de onkosten van dit vrijwilligersproject vergoeden als er een ruimere invulling aan werd gegeven zoals een mondiale benadering van de Tweede Wereldoorlog met als doel het stimuleren van de Betrokken Zelfredzaamheid van de leerlingen van Amstelveense scholen in het kader van Duurzaam Samenleven in `Kleurrijk Amstelveen’ met zijn 133 culturen. Dat betekent het ontwikkelen van leeractiviteiten die aansluiten bij de leefwereld van de leerlingen.

De concrete invulling via leeractiviteiten werd aan een stuurgroep en werkgroep met twee voormalige schooldirecteuren en een groep vrijwilligers overgelaten.

 

Vandaar dat gekozen werd om te werken met modern onderwijskundige en filosofische inzichten die in theoretische concepten als Betrokkenheidsleren en Kleurrijk Communiceren tot uitdrukking komt.

Omdat het programma zich vooral richt op Kleurrijke scholen met leerlingen met uiteenlopende achtergronden, werd verder gekozen voor het concept van Transcultureel denken en handelen om de leerlingen vanuit een open leefhouding naar het anders-zijn van mensen uit kwetsbare groepen te laten kijken. Een zekere culturele flexibiliteit gekoppeld aan het stellen van eigen grenzen op basis van een eigen waardenkader om daarover het zelfstandig denken te stimuleren, kenmerkt het leerproces.

Zo ontstond het concept van de school als `Transculturele Ontmoetingsruimte’ waarin de vermogens van de leerlingen (voelen, denken en willen) alle aandacht zouden krijgen. Dit kan alleen gebeuren als sprake is van een Vitale School, een school die als levend organisme wordt beschouwd waar leerkrachten, leerlingen en ouders gezamenlijk zorgen voor Bildung (persoons- en identiteitsvorming), Ausbildung (vakgericht opleiden) en spiritualiteit (eigen passie en betrokkenheid ontwikkelen).

In overleg met de scholen en lerarenopleidingen werden in de pilotperiode 2013 t/m 2018 zes leerarrangementen ontwikkeld die kunnen uitmonden in tien evenementen. Over de afzonderlijke activiteiten van deze modulair opgebouwde leerarrangementen werden lesbrieven gemaakt ter ondersteuning van de leerkrachten. De school maakt zelf de keuze welke lesbrieven en leeractiviteiten (gastlessen, leskisten en onderzoeksopdrachten) uit de leerarrangementen ze wil gebruiken.

Onderwijskwaliteit voorop

Het programma van Lokale Burgerschapsvorming realiseren in een school dient ingebed te worden in een kwaliteitszorgsysteem wil het kans van slagen hebben. Een schoolteam zal daar achter moeten staan en zich eigenaar van voelen door daarin een eigen inbreng te hebben.

De hebben de meeste onderwijsprogramma’s en materialen voor burgerschapsprogramma’s in de praktijk beproefd. Ook bij kwaliteitszorgprogramma’s willen we ons baseren op wetenschappelijk onderbouwde programma’s zoals de onderwijskundige John Hattie die heeft geformuleerd in zijn boek Visible Learning; a synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement (2009). Hij vergelijkt de resultaten van meer dan 50 000 onderzoekingen over de hele wereld zoals die zijn samengevat in meer dan 800 eerder gepubliceerde meta-studies.

John Hattie formuleerde de volgende factoren van goed onderwijs:

De leraar is de cruciale factor in het onderwijs vanwege de impact op de leerlingen
– Hij moet goed weten wat een leerling wel of niet weet zodat hij duidelijke opdrachten en feedback kan geven
– De leerling moet duidelijk het doel van de leraar voor ogen hebben
– Als leraar heel goed moet luisteren, en veel ruimte creëren voor groepsdiscussies om te checken of de leerling de leerstof goed heeft eigen gemaakt
De leerlingen moeten uitgedaagd worden en vrij kunnen spreken om aan te geven wat ze niet begrijpen zodat er wederzijds vertrouwen ontstaat
– De leerlingen moeten gelijkwaardig behandeld worden
– Een leraar moet met zijn schoolteam gemeenschappelijke opvattingen hebben over goed onderwijs
– Belangrijk is diepgang in het onderwijs waarvan de balans verschuift naar inzicht, begrip en toepassing dus van oppervlakkige kennis, naar diepgaand en verbanden leggen onder leiding van een sterke leraar
– Naast veerkracht, samenwerken en respect draait het vooral ook om prestaties.

Interventies

Om enige kans van slagen te hebben blijken de volgende interventies te helpen om de onderwijskwaliteit te verbeteren:

  1. Organiseer continue professionele ontwikkeling van de docenten.
  2. Zorg dat men het eens wordt over meetbare leeropbrengsten. Dwz waar naar je gaat kijken om vast te stellen of het onderwijs het gewenste effect heeft gehad
  3. Idem over standaarden voor leerlingprestaties. Dwz stel vast wat het minimumcriterium is om te kunnen vast stellen dat een leerling bepaalde doelen heeft bereikt.
  4. Organiseer een stemming (‘vote’) onder de docenten (alleen doorgaan bij groot draagvlak).
  5. Zorg dat er passend innovatief leermateriaal is.
  6. Zorg dat er passende werkvormen en onderwijsvormen zijn (die leiden tot betere leerresultaten) en zorg dat die tot het repertoire van de docenten horen.

Primair focus van de schoolleiding op het primaire proces levert betere leeropbrengsten dan primair focus op de organisatie.

 

Conclusie:

Als scholenproject of als lid van het management sluiten we ons aan bij voornoemde uitgangspunten.  We moeten ons richten op het ontwikkelen van het primaire proces en passende werkvormen en onderwijsvormen (leerarrangementen) met een groot draagvlak bij het schoolteam die zich bezighoudt met innovatief leermateriaal gericht op meetbare doelen in het onderwijsinhouden en bij leerlingen.