Nederlands-Indië / Indonesië

Indië-herdenkingen

Omdat we uitgaan van het 1WO2 concept zullen we naast de Tweede Wereldoorlog in Nederland /  Amstelveen ook aandacht geven aan de oorlog in Azië / Nederlands-Indië. Daarmee leggen we ook een verband met het Duurzaam Samenleven van de 140 culturen in Amstelveen. Immers, bijna een derde van de Amstelveense inwoners heeft met Azië via afkomst en / of familierelaties een bijzondere band met Indonesië, Korea, India of Japan. Bovendien valt dit scholenproject – hoewel het vanaf 2007 een zelfstandig neutraal project –  sinds 2013 deels onder auspiciën van de Stichting Herdenking Gevallenen en Slachtoffers van Nederlands-Indië. Jaarlijks organiseert deze Stichting bij het prachtige Indië-monument van Ella van de Ven de Indië-herdenking op 14 augustus vanaf 1994. Landelijk gebeurt dit vanaf 1988.

Ook onderwijs werd bij deze Amstelveense stichting steeds belangrijker toen vanaf 2005 Ankie Werner  voorzitter was. Na naar overlijden in 2012 en met de komst van Clemens Bouwens als voorzitter in 2011 en met de onderwijskundige Edu Dumasy als secretaris werden sinds 2012 de onderwijsplannen concreter. Vooral dank zij het enthousiasme en de vooruitziende blik van burgemeester Mirjam van `t Veld werd in haar bestuursjaren 2013 t/m 2017 met 12 scholen in Amstelveen als pilot het scholenproject Ontmoeten & (Her)denken vanuit een 1WO2-concept opgezet. Naast de oorlogsgebeurtenissen in Amstelveen was er ook aandacht voor de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië en de nasleep daarna. Het Indië-monument in het Broersepark neemt daarbij een centrale plaats in. Nabestaanden van overleden personen kunnen hier hun bloemstukken georganiseerd door uitvaartcentrum Bouwens plaatsen.

20140506-dias-ontmoetherdenkdag-21Van de jaarlijkse Indië-herdenkingen bestaan videoverslagen van de jaren 2014, 2015, 2016 en 2017.  Ook zijn er verslagen  en / of fotorapportages over de jaren 2014, lustrumjaar  2015, 2016, 2017  en 2018. Ook neemt dit monument een centrale plaats in bij het scholenproject Ontmoeten & (Her)denken o.a. op de jaarlijkse Ontmoetings- en Herdenkingsdag in het voorjaar op een datum tussen 4 mei en 15 augustus in. Vanaf 2017 hebben na een jaar afwezigheid vanwege bezuinigingen op Defensie, de militairen van Natres (Nationale Reserve) de Indië-herdenking weer fysiek en met materiaal ondersteund.

Ook het algemene oorlogsmonument in het Broersepark waar op 5 mei de bevrijding van Nederland wordt herdacht georganiseerd door Amstelveen Oranje, heeft een binding met Nederlands-Indië. Tussen de op dit monument geplaatste namen van verzetsmensen vinden we ook een drietal personen uit onze voormalige kolonie.

Zo kan via de bestaande oorlogsmonumenten worden aangesloten bij de Amstelveense leefwereld van de leerlingen. Door ook aandacht te besteden aan de Tweede Wereldoorlog in Azië / Nederlands-Indië en actuele oorlogen zoals in Syrië, wordt het concept 1WO2 concreet gestalte gegeven via leerarrangementen voor lokale burgerschapsvorming.

Verzoening met Japan en Indonesië

Verzoening met de voormalige oorlogsvijanden Japan èn Indonesië neemt een belangrijke plaats in bij het onderwijsprogramma. Sinds 2014 wordt bij de Amstelveense jaarlijkse Indië herdenkingen op 14 augustus daar aandacht aan besteed o.a. door de personen die de toespraak houden.  Zo hebben Nora Valk (2014) en Tjaco La Lau (14 augustus 2017 ) verteld over hun verzoeningsreis naar Japan. Ook andere sprekers zoals Ron Wong (2015) en Yvonne Noordam (2016) pleitten – ondanks de ondervonden oorlogsontberingen – voor verzoening. Dit is des te belangrijker voor Amstelveen dat een grote groep Japanse expats kent en ook hebben de twee Indonesische christelijke kerken in deze regio al lange tijd hun domicilie . We werken daarbij ook samen met andere plaatsen zoals Amsterdam  en Stichtse Vecht zoals bij het gebruik van de lesbus Wereldexpress (2014 t/m 2017) of het geven van voorbeeldlessen zoals op 24 mei 2016 in Breukelen. Op 15 augustus 2017 heeft oorlogsslachtoffer  Nora Valk in deze plaats haar toespraak gehouden en gepleit voor verzoening. Op 16 oktober heeft het Amstelveense scholenproject samen met de Stichting Dialooginactie meegewerkt aan een herdenking door leerlingen van het Amsterdams lyceum bij het Monument Indië-Nederland. Deze herdenking met 1 minuut stilte en informatie over de oorlogen in het voormalig Nederlands-Indië bij dit voormalige Van Heutszmonument kan als verzoeningsgebaar met Indonesië worden gezien. We willen graag een bijdrage leveren dat in de jaren tot 2023 gestreefd wordt naar een gezamenlijke herdenking van ons gedeeld Indonesisch-Nederlands verleden waarbij we ook samenwerken met de oorlogsgravenstichting.

Vanaf 2016 worden in Amstelveen bij de Indië-herdenking op 14 augustus bloemen gelegd door Japanners van de Stichting Dialoog Nederland – Japan – Indonesië Yukari Tangena en Rob Sipkens (2016) en  prof. Takamitsu Muraoka en zijn echtgenote Keiko Muraoka (2017).

Echtpaar Muraoka bij de herdenking in 2017
Yukari Tangena en Rob Sipkens in 2016 en 2018 namens de Stichting Dialoog Nederland-Japan-Indonesië

 

 

Kransleggingen van  Japanse leden van de Stichting Dialoog Nederland-Japan-Indonesië in 2016, 2017 en 2018 tijdens de jaarlijkse Indië-herdenking van 14 augustus  in het Broersepark

Leren van de Tweede Wereldoorlog in Azië

Centrale vraag in het scholenproject is: hoe kunnen de leerlingen leren van de Tweede Wereldoorlog mondiaal gezien? Dat willen we doen door de leerlingen feiten te geven en ze zelfstandig te laten nadenken over dilemma’s en dit vervolgens doortrekken naar de huidige tijd en ook hun eigen dagelijkse situatie zoals bij pestgedrag.

De  belangrijkste oorlogen waar Nederland en of de eigen woonlocatie bij betrokken is  plaatsen we daartoe in een historisch kader van een Cultuurtijdlijn. Daarbij zien we de bezettingstijd van Nazi-Duitsland maar ook die van Militair-Japan als een tijdelijke aanwezigheid van een groep nieuwkomers met grote maatschappelijke gevolgen.
Zo veroorzaakte de Japanse bezetting van onze voormalige kolonie Nederlands-Indië en de souvereiniteitsoverdracht daarna in 1949 een nieuwkomersstroom van 300.000 Indische-Nederlanders in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Zo zien de leerlingen dat de huidige stroom vluchtelingen historisch gezien onderdeel zijn van menselijke migraties uit alle tijden. Ze kunnen vreedzaam zijn maar ook gepaard gaan met al dan niet tijdelijke conflicten zoals bezettingen. Een thema als Duurzaam Samenleven van autochtone met nieuwkomersgroepen zoals Syrische vluchtelingen is dan ook iets waar we aan kunnen werken.

Om dit bewustzijn te stimuleren besteden we ook aandacht aan de persoonlijke verhalen van oorlogsgetroffenen in Azië die gastlessen verzorgen in ons scholenproject of vanuit samenwerkende organisaties zoals de Gastdocenten Zuid-oost Azië en de Stichting Dialoog Nederland – Japan – Indonesië.

Zo zijn er lessen en verhalen over hun persoonlijke ervaringen in de Japanse interneringskampen van Thea Meulders, Nora Valk, Henk Klein, Emily Jordan, André Binckhorst, Trees Heemskerk en Cisca Pattipilohy. Ook hebben we aandacht voor mensen die buiten de kampen op Java bleven zoals Amstelvener Ron Mertens. Deze pool van gastdocenten zijn fysiek dan wel via video beschikbaar voor de scholen. Ook hebben nabestaanden van de spreekster op de Indië-Herdenking  van 2016 Yvonne Noordam naar haar overlijden enkele kunstwerken aan het scholenproject geschonken die betrekking hebben op haar Japanse gevangenschap op Java.

Zo fungeren feiten en persoonlijke verhalen als basisinformatie fungeren voor denkopdrachten en filosofische vragen waarmee de leerlingen hun zelfstandig denken en betrokkenheid gestimuleerd wordt. Dit geldt voor alle ontwikkelde zes leerarrangementen en tien educatieve evenementen zoals de jaarlijkse Ontmoetings- en herdenkingsdag.  Ook de jaarlijkse Indië-herdenking op 14 augustus waar leerlingen van adoptieschool de Cirkel een gedicht voorlezen en bloemen leggen met oorlogsoverlevenden is daar een voorbeeld van.

Foto: Bibiënne, Rahsaan en Lulu met Senna lezen een gedicht over vrijheid voor  op de Indië-herdenkingen van respectievelijk  2015, 2016 en 2017. In 2018 heeft Milan Simon een gedicht voorgelezen.

 

Erevelden op Java

In juli 2018 is er mede namens de Oorlogsgravenstichting door enkele personen een studiereis naar Indonesië ondernomen om de mogelijkheden te onderzoeken om binnen de 1WO2-lessen ook aandacht te schenken aan de zeven erevelden op het eiland Java waar bijna 25.000 Nederlandse slachtoffers liggen begraven. Op het ereveld in Loenen (ereveld vol leven) waar 4000 oorlogsslachtoffers liggen, zijn zeven op Java gemaakte erekruizen opgesteld die door scholen worden bezocht.