Filosofische onderbouwing


Warning: First parameter must either be an object or the name of an existing class in /home/dialoogn/public_html/ontmoetenherdenk.nl/wp-content/plugins/imagelinks-interactive-image-builder-lite/public/class-imagelinks-public.php on line 120

Weldenkende kritische empathische burger

Dit scholenproject is in 2013 o.l.v. als kinderfilosofieproject begonnen op de Michiel de Ruyterschool in Amstelveen. Daarbij werd voortgeborduurd op ervaringen van de Amsterdamse Stichting Dialoog-in-Actie met kinderfilosofieprojecten.

Geleidelijk heeft dit kinderfilosofieproject een ander karakter gekregen: kinderfilosofie werd geïntegreerd in het bestaande curriculum en afgewisseld met werk- en dialoogvormen waarbij het zelfstandig denken van leerlingen en hun motivatie en betrokkenheid steeds voorop stond. Het zelfstandig denken werd steeds neer gekoppeld aan inhoudelijke kennis en interactieve afwisselende werkvormen.

Daarbij werd inhoudelijk werd aangesloten bij de behoefte van de scholen:

  1. om de leerlingen informatie te geven en ontmoetingen te organiseren met mensen uit andere culturen en godsdiensten om het Duurzaam Samenleven te stimuleren.
  2. om aandacht te geven aan waarden zoals Democratie en Vrijheid en andere kernwaarden via een behandeling van een mondiale benadering van de Tweede Wereldoorlog

Op deze wijze willen we een vorm van lokale burgerschapsvorming beoefenen en daarbij te starten bij de leefwereld van de leerlingen. Het doel werd om de leerlingen tot een weldenkende, kritische empathische burger te stimuleren die zich Betrokken Zelfredzaam toont in de kleurrijke Amstelveense leefwereld om zo bij te dragen aan Duurzaam Samenleven.

De combinatie zelfstandig denken, het ontmoeten van mensen met verschillende achtergronden tegen de achtergrond van de geberutenissen van de Tweede Wereldoorlog vinden we vooral bij de filosofie van Hannah Arendt. Zij houdt een pleidooi voor Vita Activa, een actieve burger die zich richt op de menselijke pluraliteit, op de verscheidenheid van intermenselijke betrekkingen naar cultuur, etniciteit en religie. Daarbij streeft ze naar nataliteit dat ze nauw verbindt met vrijheid: het menselijk vermogen om steeds iets nieuws in zijn leven te beginnen en zo ruimte te geven aan de menselijke spontaniteit.

Via een thematische benadering van `Ontmoeten- en (Her)denken’ in de vorm van leerarrangementen willen we de leerlingen stimuleren tot dergelijk lokaal burgerschap. De leerlingen leren we om te gaan met verschillende denkbeelden en meningen in de samenleving via hun ontmoetingen met mensen maar ook leren omgaan met informatie in de media. Zo worden ze kritisch gemaakt om feiten van meningen te onderscheiden en `fake-informatie’ te onderkennen op bijvoorbeeld sociale media als facebook.

In het onderwijsprogramma houden we rekening met de kerndoelen en de behoefte van de scholen. We kozen niet voor de gangbare term van `leersituaties’ maar `leerarrangementen’ omdat de vragen van de leerlingen zoveel mogelijk het uitgangspunt zijn.  En omdat steeds gestart werd vanuit de leefwereld van de leerlingen noemen we het heemkundige leerarrangementen waarin menselijke betrekkingen centraal staan. Het voeren van gevarieerde dialogen in het kader van zelfstandig denken en filosoferen is daarbij belangrijk. We beperken ons dus tot het samenleven van mensen als vorm van omgevingseducatie.

 

Inspirerende filosofen en pedagogen

Een goede filosofische doordenking is voor ons erg belangrijk waarbij we ons laten inspireren door een tiental filosofen en pedagogen uit niet alleen de westerse wereld. Hun denkkaders en begrippen  zijn terug te vinden in de thema’s en heemkundige leerarrangementen.

Deze inspiratoren hebben opvattingen over Duurzaam Samenleven in een multiculturele setting van de Kleurrijke Samenleving die ook aansluit bij de leefwereld van de leerlingen. We zullen  ingaan op het gedachtegoed van acht inspirerende filosofen en pedagogen op wiens denkbeelden we onze heemkundige leerarrangementen baseren.

De inspirators aan de linkerzijde zijn meer gericht op sociale emancipatie en systeemkritiek (kolonialisme, nazisme, consumptief neo-liberale samenleving) en de inspirators aan de rechterzijde op vorming en dialogen tussen personen en andersdenkenden.

 

 

 

 

Denken (kinderfilosofie)

In het scholenproject spreken we van (Her)denken waarin zowel het woord `herdenken’ als `denken’ besloten ligt.

Denken is hier het zelfstandig oordelen over de beslissingen die iemand in zijn leven maakt zoals over dilemma’s in de Tweede Wereldoorlog. Daarin spelen `waarden’ een rol, waarden op basis iemand normen opstelt als gedragsrichtlijnen voor het dagelijkse bijvoorbeeld bij dilemma’s.

Dit vereist zelfstandig kritisch creatief denken om zich te ontwikkelen tot een mondig burger.

Daarom neemt Kinderfilosofie oftewel `Filosoferen voor kinderen en jongeren’ in het scholenproject weliswaar een belangrijke maar geen overheersende plaats in. Ofschoon Filosoferen met kinderen in Nederland op een lange traditie kan bogen dank zij pioniers Berrie Heesen en Pieter Mostert, blijken de scholen toch niet massaal warm te lopen voor kinderfilosofie.

Dat is ook onze ervaring.  Vanaf 2007 hebben we de praktijk en theorie van kinderfilosofie op Amsterdamse basisscholen bestudeerd. En daaruit bleek dat filosofen toch anders aankijken tegen kinderfilosofie dan pedagogen en leraren. Voor filosofen is kinderfilosofie vooral een doel op zich waarbij ze claimen dat dit het zelfstandige denken en de morele vorming stimuleert. Daarbij staat de methodiek voorop, namelijk een juiste methodiek van denken en redeneren. Voor pedagogen daarentegen is kinderfilosofie slechts een van de middelen van algemene persoonsvorming waaronder het zelfstandig denken. Zelfstandig denken is niet iets waar kinderfilosofie het alleenrecht op heeft. Het kan wel een nuttige aanvulling zijn op de velen werkvormen van denken die al in het onderwijs gehanteerd worden. In 2013 hebben wij samen met de Stichting Dialoog-in-Actie en de Europese verenging voor kinderfilosofie het jaarlijkse Sophia netwerkcongres georganiseerd. Daarmee sluiten we ons zesjarig onderzoek naar de theorie en praktijk van kinderfilosofie voorlopig af.

Het gaat erom een juiste balans te vinden tussen het tijdsintensieve kinderfilosofie en andere interactieve denkvormen die zorgen voor gevarieerde leersituaties.
We zullen daarom selectief kinderfilosofie inzetten in zowel de de lesbrieven van de heemkundige leerarrangementen als bij de doe-opdrachten in de leskisten. Naast filosofielessen in de klas zijn er ook in de leskisten filosofiekaartspelen opgenomen en kan er gewerkt worden met een filosofietafel. (zie hieronder)

filosofietafel