Leerarrangementen

Educatieve evenementen

We hebben in de pilotjaren 2013 t/m 2017 zes leerarrangementen en  tien educatieve evenementen ontwikkeld: vijf over Ontmoeten en vijf over Herdenken.  Zo ontstaat er een reeks van samenhangende onderwijsactiviteiten waar de leerlingen op vier verschillende wijze kunnen worden voorbereid op een educatieve evenement waar ze in een buitenschoolse activiteit nieuwe kennis en ervaringen opdoen over hun eigen Amstelveense leefwereld.

Niet zozeer de informatie (feiten) over de Amstelveense leefwereld staat daarbij centraal maar vooral het zelf zoeken naar kennis in samenhang met andere ontwikkelingen in de wereld. De leerkracht stelt zich daarbij afhankelijk van de leersituatie hetzij op als coach van het vormingsproces van de leerling hetzij meer sturend als kennisoverdrager waarbij de leerling zowel kennis als een aantal persoonlijke en beroepsvaardigheden zich eigen maakt.  Maar belangrijk is dat we als startpunt de eigen leefwereld, de omgeving van de leerlingen nemen.

Voor de hand zou zijn dat we dan de leerarrangementen benoemen als `omgevingseducatie’. Maar omgevingseducatie richt zich traditioneel vooral op natuur- en milieueducatie zoals de vereniging voor Natuur- en Milieueducatie (NME) dat doet met leskisten op scholen. Dit is een overkoepelende term die ook erfgoed en duurzame leefstijlen omvat maar niet per se de historisch-sociale aspecten van de leefomgeving. En dat laatste willen we in het scholenproject juist realiseren: het Duurzaam Samenleven vanuit een historische context aan de hand van acht tijdsperioden van de Nieuwkomerscanon waaronder de Tweede Wereldoorlog. Vandaar dat we term `heemkundige leerarrangementen’  verkiezen als een vorm van omgevingseducatie en `omgevingseducatie’ willen reserveren voor de fysieke leefwereld van natuur en milieu.

Waarom spreken we dan niet van onderwijsprogramma’s?  Deze term is meer op standaardisering gericht, op de `gemiddelde leerling’. Leerarrangementen daarentegen zijn programma’s waarbij de leeractiviteiten zoveel mogelijk zal worden toegesneden op de mogelijkheden en behoefte van de afzonderlijke leerling. Vergelijk dit eens met `muziekarrangementen’: een leerarrangement als muziekstuk wordt aangepast aan de mogelijkheden van een orkest dat een optelsom is van de bekwaamheden van elk orkestlid. En onze invalshoek is nu eenmaal de Kleurrijke School met leerlingen die uiteenlopende achtergronden hebben en waar persoonlijke vorming en meervoudige transculturele identiteitsvorming voorop staat. Vijf thema’s over ontmoeten (geel) en vijf over herdenken (blauw) bij voorkeur voorafgegaan door twee oriënterende basislessen, getuige daarvan:

 

 

 

Heemkundig leerarrangement

Een heemkundig leerarrangement bestaat gewoonlijk uit een basisles, lessen van gastdocenten als ervaringsdeskundigen, korte doe-oefeningen deel uitmakend van een (digitale) leskist, eigen onderzoeksopdrachten waarna die leeractiviteiten uitmonden in een co-creatieactiviteit, een evenement waar nieuwe kennis en ervaring wordt opgedaan.

We geven een overzicht van de samenhang van de zes heemkundige leerarrangementen die elk een een flexibele `aanvliegroute’ kan vormen voor een of meerdere educatieve evenementen. De school maakt daarbij aan het begin van het schooljaar een eigen keuze afhankelijk van de eigen reguliere methodes, beschikbare tijd en andere mogelijkheden.

Bijvoorbeeld leerarrangementen kunnen gaan over de tweede wereldoorlog in Azië, een lokale speurtocht over de Tweede wereldoorlog,  over kwetsbare groepen zoals bejaarden en homoseksuelen, over etnische groepen, over religies en levensbeschouwingen (protestantisme en katholicisme, humanisme en esoterische levensbeschouwingen zoals de vrijmetselarij). Deze leerarrangementen bestaan uit vier groepen samenhangende leeractiviteiten: een of meerdere basislessen, een of meerdere gastlessen van ervaringsdeskundigen, doe-oefeningen uit de (digitale) leskist en / of onderzoeksopdrachten die zelfstandig of in groepjes worden gedaan. Al die activiteiten die gewoonlijk 1 à 2 maanden beslaan worden afgesloten met een educatief evenement zoals een Ontmoetings- en Herdenkingsdag, een speurtocht, een actie voor oorlogskinderen, de lesbus Wereldexpress, bezoek aan een gebedshuis of een tempel enzovoorts.

leerarrangement4-copy-2

De school maakt zelf een keuze hoe intensief ze zo’n leerarrangement willen uitvoeren. zo krijg je een programma van lokale burgerschapsvorming op maat.

Hieronder is een voorbeeld van een leerarrangement met leeractiviteiten ter voorbereiding  van de jaarlijkse Ontmoetings- en Herdenkingsdag:

We kunnen bovenstaande indeling van een leerarrangement ook horizontaal schematisch weergeven:

 

Leertaken

Naast het aansluiten bij de leefwereld via heemkundige (sub) thema’s, is het voor ons belangrijk dat we o.a. bij de basisles(sen) een variatie aan werkvormen hanteren om de motivatie en betrokkenheid van de leerlingen optimaal te houden.

Daarom onderscheiden we:

  • Leertaken in de vorm van werkvormen die relatief veel tijd kosten (slow learning) omdat ze gericht zijn op denk- en bewustwordingsprocessen zoals bij de verhalen van gastdocenten en denkopdrachten bij kinderfilosofie. (basisles[sen])
  • Korte doe-opdrachten (flash-learning) met veel afwisselend visueel materiaal dat de leerlingen stimuleert tot samenwerking en dialogen gericht op nieuwe kennis en ervaringen (opdrachten in de leskisten)
  • Flits-oefeningen (pop-up-learning): korte opdrachten in de les die een `aha-erlebnis’ oproepen bijvoorbeeld bij `out-of-te-box-denken. Of iets wat je tot nadenken zet over een `morele boodschap’ bijvoorbeeld bij een spreuk. Ze worden ook wel energizers genoemd.

De tien educatieve evenementen vormen een aantal activiteiten.