Leergebieden

Samenhangende leergebieden

Eerder formuleerden we de missie van het onderwijsprogramma: het stimuleren van de schooljeugd tot een weldenkende, kritische, betrokken wereldburger die vertrouwd is met zijn leefomgeving.

Inhoudelijk verwijzen de gebruikte begrippen naar het denken van de de filosofen / pedagogen Comenius,  Hannah Arendt en de Indonesisch onderwijspedagogoog Dewantoro die we kunnen samenvatten in de doelstelling `Betrokken Zelfredzaamheid’.

Deze laatste wil de leefomgeving en de cultuur van de leerling met zijn Taman Siswa-scholen (leerlingentuin) in de koloniale tijd de school binnenhalen. Vertrouwd zijn met je leefomgeving betekent: bekend , Eigen, Gewend, Goed bekend, Intiem  en op de hoogte zijn. Via de leergebieden Burgerschapsvorming, Ontmoetingsonderwijs en waardenonderwijs willen we de doelstelling verwezenlijken:  het stimuleren van de Betrokken Zelfredzaamheid van  de leerlingen.  Op deze manier kunnen we vakkenoverstigend werken en de werkelijkheid als één samenhangend geheel benaderen.

 

 

Burgerschapsvorming

Uit de literatuur blijkt dat anno 2017 burgerschapsvorming tekort schiet het Nederlandse onderwijs. Er is weinig verband en een planmatige aanpak ontbeert.  Burgerschapsonderwijs is sinds 2006 in de Wet op de Burgerschapsvorming  verankerd, maar de wet is te ruim en te vaag geformuleerd. De inspectie wil daarom dat de overheid scholen duidelijk maakt wat ze aan concrete activiteiten doen.
Dit betekent dat scholen regelmatig lesgeven over maatschappelijke onderwerpen en lessen en projecten hierover zo vormgeven dat de onderwerpen voor leerlingen betekenis hebben voor hun leefwereld en niet slechts abstracties blijven. Een enkel project over een maatschappelijk onderwerp is weinig effectief voor het burgerschap van leerlingen. Het dient ingebed worden in het onderwijs.

Door de ontzuilde, geïndividualiseerde en multiculturele samenleving aandacht voor burgerschapskunde nog meer dan vroeger noodzakelijk om onze democratie goed te doen functioneren en ten behoeve van de sociale cohesie.
Alle scholieren dienen op een uniforme, neutrale en gestructureerde wijze kennisnemen van de spelregels van de samenleving Er moeten hogere eisen worden gesteld aan de burgers niet alleen aan migranten maar ook aan de eigen burgers. Er moet meer aandacht zijn voor een brede algemene vorming, voor vakken als geschiedenis, talen en burgerschap. Niet alleen het zingen van het volkslied of een bezoek aan het Rijksmuseum behoort daarbij maar vooral ook het op een uniforme, neutrale en gestructureerde wijze kennisnemen van de spelregels van de samenleving. Nodig is politieke betrokkenheid, engagement, kennis en respect voor burgerrechten. Ook scholen dienen bij te dragen aan het actief onderhouden van burgerschap bijv. via schooldemocratie. Dit is onderwijs in participatie in de samenleving bijvoorbeeld via vrijwilligerswerk maar ook leren stemmen en bewust keuzes daarbij te maken.
Daarvoor is een klassenklimaat nodig die open staat voor discussie ook van heikele thema’s. Leerlingen moeten leren omgaan met verschillen en anderen respecteren hoort bij de taak van het onderwijs.

Wat is burgerschapsvorming?

Burgerschapsvorming als 21ste eeuwse vaardigheid  betekent voor ons  de vorming van een weldenkend, kritisch betrokken burger waarvoor de school een oefenplaats is. Het tegengaan van discriminatie en het stimuleren van Duurzaam Samenleven om de Betrokken Zelfredzaamheid van de leerlingen te vergroten zijn daarbij de belangrijkste doelen. De Tweede wereldoorlog in Amstelveen en elders in de wereld gerelateerd aan actuele oorlogen vinden we belangrijk om daaruit lessen te trekken uit het verleden voor de toekomst (1WO2 concept). Daarvoor willen we dat de leerlingen zelfstandig leren nadenken en beleven van oorlogsleed en dilemma’s waar de bevolking in oorlogssituaties mee te maken kunnen hebben. Op deze wijze hopen we dat de leerlingen vanuit dit historisch besef leren omgaan met onze democratische vrijheden daarbij startend in hun eigen leefwereld. Vandaar dat Ontmoeten & (Her)denken primair een programma voor lokale burgerschapsvorming is.

 

Hoe realiseer je lokale burgerschapsvorming in het onderwijs?

We willen via leerarrangementen en educatieve evenementen  een doorlopende leerlijn ontwikkelen voor de groepen 7 en 8 voor het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs.

Lokale burgerschapsvorming kunnen we realiseren als lokale of als mondiale burgerschapsvorming waarbij we ons baseren op  voornoemde filosofen en de Transculturele Pedagogiek.

Betrokken zelfredzaamheid richt zich op lokale burgerschapsvorming, op duurzaam samenleven door het ontmoeten en zich betrokken voelen bij mensen uit kwetsbare groepen. Wij denken dat door de leerlingen via leerarrangementen na te laten denken over aspecten van de Amstelveense identiteit om zo  tot een weloverwogen lokaal burgerschapsprogramma te kunnen komen.

Maar ook mondiale burgerschapsvorming in onze kleurrijk wordende samenleving wordt steeds belangrijker. Dat willen we vooral doen door het herdenken van de Tweede Wereldoorlog wereldwijd (1WO2) en deze verbinden met vredesmissies en actuele oorlogen zoals die in Syrië.

Op de jaarlijkse Ontmoetings- en Herdenkingsdag proberen we aan beide thema’s aandacht te besteden.

Er zijn een behoorlijk aantal studies uitgevoerd waarbij gekeken is naar de effectiviteit van burgerschapsonderwijs. Deze laten zien dat we geen wonderen moeten verwachten. Kinderen en jongeren worden immers ook sterk beïnvloed door vooral hun ouders, ‘peers’ en media. Het onderwijs kan op twee manieren echter wel een belangrijke bijdragen leveren aan het burgerschap van leerlingen.
De studies laten zien dat er grote overeenstemming bestaat over wat burgerschap betekent. Het gaat over de manieren waarop mensen zich – op voet van gelijkheid – verhouden tot anderen en tot de overheid. Er is consensus over de centrale waarden die daarbij van belang zijn, zoals democratische gezindheid, gemeenschapszin, tolerantie en respectvolle omgang met elkaar. Burgerschapsonderwijs zou dus hierover moeten gaan en zich verhouden tot deze waarden. Een beetje aanmodderen door scholen kan niet meer en de eisen worden steeds meer aangescherpt.

 

Ontmoetingsonderwijs

Ontmoetingsonderwijs  en lokale burgerschapsvorming liggen dicht bij elkaar. Beide richten zich vooral op het ontmoeten van mensen uit kwetsbare groepen die op grond van religie / levensbeschouwing, etniciteit,  leeftijd of seksuele voorkeuren zoals homoseksualiteit gediscrimineerd kunnen worden waarbij `waarden’ worden ingezet.  De belangrijkste zijn onze democratische vrijheden waarvoor in de Tweede Wereldoorlog is gestreden. Het uitgangspunt voor burgerschapsonderwijs ligt voor ons dan ook in de basiswaarden van de democratische rechtsstaat die ons als burgers in al hun diversiteit verbinden zoals gelijkwaardigheid, de vrijheid van geloof en meningsuiting en het recht op zelfbeschikking. Het gaat over de manieren waarop mensen zich – op voet van gelijkheid – verhouden tot anderen en tot de overheid en zo via betrokkenheid bijdrage leveren aan de verdere ontwikkeling van de Amstelveense identiteit.  Dus zowel burgerschapsvorming als ontmoetingsonderwijs dienen te gaan hoe de jeugd zich verhoudt tot deze waarden en daarvoor een eigen waardenkader leren ontwikkelen. Ontmoetingsonderwijs en burgerrschapsvorming kan daarom ook geleiderlijk overgaan in waardenonderwijs.

 

Waardenonderwijs

Aansluitend bij de onderwijsinspectie kunnen we zeven waarden van onze democratische rechtsstaat centraal stellen:

Vrijheid van meningsuiting
Gelijkwaardigheid
Begrip voor anderen
Verdraagzaamheid
Autonomie
Het afwijzen van onverdraagzaamheid
Het afwijzen van discriminatie.

Dergelijk waardenonderwijs als levensbeschouwelijke vorming is belangrijk omdat binnen de kernwaarden van de rechtsstaat de mens vrij is om zijn eigen waarden te kiezen.  Je zou het als zinloos kunnen beschouwen om  vanwege die vrije keuze daar debatten over te  voeren. Toch vinden we het belangrijk dat de leerlingen daarover nadenken en zo die keuzes kunnen beargumenteren als kritische mondige burger bijvoorbeeld bij het stemmen.

Daarbij kunnen  lokale levensbeschouwelijke en religieuze tradities een rol vervullen. Daarom hebben we een overzicht gemaakt van alle basiswaarden van de religies en levensbeschouwingen waar we via interactieve werkvormen (o.a.  leskisten) de leerlingen laten nadenken en vooral leren toepassen in de praktijk.  Zo hangen burgerschapsvorming, ontmoetingsonderwijs en waardenonderwijs als levensbeschouwelijke vorming nauw met elkaar samen die we uitwerken in heemkundige leerarrangementen.

We zien daarbij de school als Transculturele Ontmoetingsruimte waar mensen uit lokale kwetsbare groepen elkaar kunnen ontmoeten, waar interreligieuze ontmoetingen plaats vinden en waar aandacht is voor het leed van oorlogen vroeger en nu.  De leergebieden burgerschapsvorming, ontmoetingsonderwijs èn waardenonderwijs worden uitgewerkt in heemkundige leerarrangementen en educatieve evenementen die aanvullend zijn op de reguliere schoolmethoden.

Onderwijskwaliteit

We hopen zo ook bij te dragen aan de kwaliteitsverbetering van het onderwijs door ons te richten op algemene persoonlijke vorming (Bildung).

Deze maken onderdeel uit van 21ste eeuwse vaardigheden zoals:

• Samenwerking
• communicatie
• ICT geletterdheid,
• sociale en/of culturele vaardigheden (incl. Burgerschap).
• creativiteit,
• kritisch denken
• probleemoplosvaardigheden

Deze verwerken we in leerarrangementen die eerder een verdieping en praktische toepassing van de bestaande lessen met de reguliere lesmethoden. Dat gebeurt met lokale gastdocenten, met interactieve doe-oefeningen van de digitale leskist, met onderzoeksopdrachten. Gewoonlijk wordt die afgesloten met een educatief evenement waarin de bestaande leerstof uit de reguliere schoolmethoden niet fragmentarisch maar als èèn geheel wordt gepresenteerd. En daarbij conformeren we ons steeds aan  de officiële kerndoelen en wereldoriënterende kerndoelen. 

De heemkundige leerarrangementen Ontmoeten & (Her)denken sluiten dus aan bij het bestaande onderwijsprogramma voor wereldoriëntatie, geschiedenis en/of levensbeschouwelijke vorming. Het is aldus niet bedoeld als uitbreiding maar een verdieping en exemplarische benadering van thema’s uit de leergebieden ontmoetingsonderwijs, burgerschapsvorming en levensbeschouwelijke vorming oftewel waardenonderwijs.

 

 

rtvaveen-maakt-opnames