Leergebieden

Samenhangende leergebieden

Eerder formuleerden we de missie van het onderwijsprogramma: het stimuleren van de schooljeugd tot een weldenkende, kritische, betrokken wereldburger die vanuit zijn vertrouwde leefomgeving de wereld verder verkend.

Inhoudelijk verwijzen de gebruikte begrippen naar het denken van de de filosofen / pedagogen Comenius,  Hannah Arendt en de Indonesische onderwijspedagogoog Dewantoro wiens ideeën inhoud geven aan de doelstelling `Betrokken Zelfredzaamheid’.

Zo wil Dewantoro  in het voormalig Nederlands-Indië de leefomgeving en de cultuur van de leerling met zijn Taman Siswa-scholen (leerlingentuin) in de koloniale tijd de school binnenhalen. Vertrouwd zijn met je leefomgeving betekent: bekend , Eigen, Gewend, Goed bekend, Intiem  en op de hoogte zijn. Via de leergebieden Burgerschapsvorming, Ontmoetingsonderwijs en waardenonderwijs willen we de doelstelling verwezenlijken:  het stimuleren van de Betrokken Zelfredzaamheid van  de leerlingen.  Op deze manier zal er vakkenoverstijgend gewerkt moeten worden en de werkelijkheid als één samenhangend geheel worden benaderd.

Comenius wil de leerling vooral opvoeden tot wereldburger in een internationale rechtsorde gefundeerd op een harmonische `cultuur’. De cultuur moet een systematisch geheel zijn van wezenskennis en wijsheid en dus niet gericht op encyclopedische kennis. Hij was vooral een voorstander van volksonderwijs met grote zelfwerkzaamheid voor de leerlingen. Zij pleit ervoor dat onderwijs de jeugd opvoedt tot open kritische geesten zodat ze vooroordelen kunnen doorzien, begrijpen en loslaten.

Hannah Arendt (1906 – 1975) legt vooral een verbinding met de Tweede wereldoorlog waarbij  ze vanuit Duitsland voor de nazi’s heeft moeten vluchten.  Onderwijs moet een middenweg bewandelen tussen persoonlijke ontplooiing (individuatie) en aanpassing aan de samenleving (socialisatie).

 

 

Locale burgerschapsvorming

Uit de literatuur blijkt dat anno 2017 burgerschapsvorming tekort schiet het Nederlandse onderwijs. Er is weinig verband en een planmatige aanpak ontbeert.  Burgerschapsonderwijs is sinds 2006 in de Wet op de Burgerschapsvorming verankerd, maar de wet is te ruim en te vaag geformuleerd. De inspectie wil daarom dat de overheid scholen duidelijk maakt wat ze aan concrete activiteiten doen.  Ook in 2017 constateert de regering dat scholen nog onvoldoende doelgericht werken m.b.t. burgerschapsvorming.
Dit betekent dat scholen regelmatig lesgeven over maatschappelijke onderwerpen en lessen en projecten hierover zo vormgeven dat de onderwerpen voor leerlingen betekenis hebben voor hun leefwereld en niet slechts abstracties blijven. Een enkel project over een maatschappelijk onderwerp is weinig effectief voor het burgerschap van leerlingen. Het dient ingebed worden in het onderwijs. Het moet deel zijn van vitale schoolontwikkeling.

Door de ontzuilde, geïndividualiseerde en multiculturele samenleving aandacht voor burgerschapskunde nog meer dan vroeger noodzakelijk om onze democratie goed te doen functioneren en ten behoeve van de sociale cohesie.
Alle scholieren dienen op een uniforme, neutrale en gestructureerde wijze kennisnemen van de spelregels van de samenleving Er moeten hogere eisen worden gesteld aan de burgers niet alleen aan migranten maar ook aan de eigen burgers. Er moet meer aandacht zijn voor een brede algemene vorming, voor vakken als geschiedenis, talen en burgerschap. Niet alleen het zingen van het volkslied of een bezoek aan het Rijksmuseum behoort daarbij maar vooral ook het op een uniforme, neutrale en gestructureerde wijze kennisnemen van de spelregels van de samenleving. Nodig is politieke betrokkenheid, engagement, kennis en respect voor burgerrechten. Ook scholen dienen bij te dragen aan het actief onderhouden van burgerschap bijv. via schooldemocratie. Dit is onderwijs in participatie in de samenleving bijvoorbeeld via vrijwilligerswerk maar ook leren stemmen en bewust keuzes daarbij te maken.
Daarvoor is een klassenklimaat nodig die open staat voor discussie ook van heikele thema’s. Leerlingen moeten leren omgaan met verschillen en anderen respecteren hoort bij de taak van het onderwijs.

 

Ontmoetingsonderwijs

Ontmoetingsonderwijs  en lokale burgerschapsvorming liggen dicht bij elkaar. Beide richten zich vooral op het ontmoeten van mensen uit kwetsbare groepen die op grond van religie / levensbeschouwing, etniciteit,  leeftijd of seksuele voorkeuren zoals homoseksualiteit gediscrimineerd kunnen worden waarbij `waarden’ worden ingezet.  De belangrijkste zijn onze democratische vrijheden waarvoor in de Tweede Wereldoorlog is gestreden. Het uitgangspunt voor burgerschapsonderwijs ligt voor ons dan ook in de basiswaarden van de democratische rechtsstaat die ons als burgers in al hun diversiteit verbinden zoals gelijkwaardigheid, de vrijheid van geloof en meningsuiting en het recht op zelfbeschikking. Het gaat over de manieren waarop mensen zich – op voet van gelijkheid – verhouden tot anderen en tot de overheid en zo via betrokkenheid bijdrage leveren aan de verdere ontwikkeling van de Amstelveense identiteit.  Dus zowel burgerschapsvorming als ontmoetingsonderwijs dienen te gaan hoe de jeugd zich verhoudt tot deze waarden en daarvoor een eigen waardenkader leren ontwikkelen. Ontmoetingsonderwijs en burgerrschapsvorming kan daarom ook geleiderlijk overgaan in waardenonderwijs.

 

Waardenonderwijs

Aansluitend bij de onderwijsinspectie kunnen we zeven waarden van onze democratische rechtsstaat centraal stellen:

Vrijheid van meningsuiting
Gelijkwaardigheid
Begrip voor anderen
Verdraagzaamheid
Autonomie
Het afwijzen van onverdraagzaamheid
Het afwijzen van discriminatie.

Dergelijk waardenonderwijs als levensbeschouwelijke vorming is belangrijk omdat binnen de kernwaarden van de rechtsstaat de mens vrij is om zijn eigen waarden te kiezen.  Je zou het als zinloos kunnen beschouwen om  vanwege die vrije keuze daar debatten over te  voeren. Toch vinden we het belangrijk dat de leerlingen daarover nadenken en zo die keuzes kunnen beargumenteren als kritische mondige burger bijvoorbeeld bij het stemmen.

Daarbij kunnen  lokale levensbeschouwelijke en religieuze tradities een rol vervullen. Daarom hebben we een overzicht gemaakt van alle basiswaarden van de religies en levensbeschouwingen waar we via interactieve werkvormen (o.a.  leskisten) de leerlingen laten nadenken en vooral leren toepassen in de praktijk.  Zo hangen burgerschapsvorming, ontmoetingsonderwijs en waardenonderwijs als levensbeschouwelijke vorming nauw met elkaar samen die we uitwerken in heemkundige leerarrangementen.

We zien daarbij de school als Transculturele Ontmoetingsruimte waar mensen uit lokale kwetsbare groepen elkaar kunnen ontmoeten, waar interreligieuze ontmoetingen plaats vinden en waar aandacht is voor het leed van oorlogen vroeger en nu.  De leergebieden burgerschapsvorming, ontmoetingsonderwijs èn waardenonderwijs worden uitgewerkt in heemkundige leerarrangementen en educatieve evenementen die aanvullend zijn op de reguliere schoolmethoden.

Onderwijskwaliteit

We hopen zo ook bij te dragen aan de kwaliteitsverbetering van het onderwijs door ons te richten op algemene persoonlijke vorming (Bildung).

Deze maken onderdeel uit van 21ste eeuwse vaardigheden zoals:

• Samenwerking
• communicatie
• ICT geletterdheid,
• sociale en/of culturele vaardigheden (incl. Burgerschap).
• creativiteit,
• kritisch denken
• probleemoplosvaardigheden

Deze verwerken we in leerarrangementen die eerder een verdieping en praktische toepassing van de bestaande lessen met de reguliere lesmethoden. Dat gebeurt met lokale gastdocenten, met interactieve doe-oefeningen van de digitale leskist, met onderzoeksopdrachten. Gewoonlijk wordt die afgesloten met een educatief evenement waarin de bestaande leerstof uit de reguliere schoolmethoden niet fragmentarisch maar als èèn geheel wordt gepresenteerd. En daarbij conformeren we ons steeds aan  de officiële kerndoelen en wereldoriënterende kerndoelen. 

De heemkundige leerarrangementen Ontmoeten & (Her)denken sluiten dus aan bij het bestaande onderwijsprogramma voor wereldoriëntatie, geschiedenis en/of levensbeschouwelijke vorming. Het is aldus niet bedoeld als uitbreiding maar een verdieping en exemplarische benadering van thema’s uit de leergebieden ontmoetingsonderwijs, burgerschapsvorming en levensbeschouwelijke vorming oftewel waardenonderwijs.

 

 

rtvaveen-maakt-opnames