Ontmoeten etnische groepen/nationaliteiten

Amstelveense burgerschapsvorming

Met het scholenproject willen we een bijdrage leveren aan het Duurzaam Samenleven in Kleurrijk Amstelveen via het organiseren van Ontmoetingen en het Herdenken van de Tweede Wereldoorlog. Op deze manier krijgen de leerlingen met al hun verschillende culturele, religieuze en maatschappelijke achtergronden meer een gemeenschappelijke binding. Ook leren ze vanuit verschillende denkkaders een complexe situatie als de Tweede Wereldoorlog vanuit een mondiaal historisch perspectief te benaderen en dit toe te passen op de huidige tijd waar een verharding van standpunten en polarisatie plaats vindt. Vandaar onze aandacht ook voor anti-discriminatielessen vanwege de

kleurrijke Amstelveense bevolkingssamenstelling van 133 culturen (in 2016). Dat komt door de instroom van nieuwkomersgroepen en individuele personen of gezinnen die zich blijvend dan wel tijdelijk vestigden in onze gemeente. Dat begon in het verleden met moeraswerkers die de moerassige veengebieden ontgonnen en daarna kwamen de turfstekers en land- en tuinbouwboeren. En na de annexaties door Amsterdam brak met de komst van Schiphol de moderne tijd aan die weer veel forenzen trok en nieuwe bewoners in de jaren dertig in Amstelveen-Noord waaronder joden. Na de oorlog kwamen veel mensen uit Nederlands-Indië in de nieuwe wijken te wonen. En als de industrialisering doorzette met bedrijven uit de hele wereld en vooral Azië, verbleven er veel expats uit India en Japan in Amstelveen. Over al die blijvende en tijdelijke nieuwkomersgroepen willen we lesbrieven maken zodat de leerlingen gelegenheid krijgen om van hun achtergronden kennis te nemen via een basisles en / of daarin verder te verdiepen via  een gastles, doe-opdrachten uit de leskist en / of onderzoeksopdrachten.

Ook kwamen in de eindjaren zeventig van de vorige eeuw steeds meer kinderen van gastarbeiders in het kader van de gezinshereniging naar Nederland. Zo ontstonden er steeds meer kleurrijke klassen in de scholen al bleef de toestroom van gastarbeiders naar Amstelveen beperkt. De scholen met hun diverser wordende schoolpopulatie stonden voor de uitdaging om in het kader van ontmoetingsonderwijs en burgerschapsvorming een bijdrage te leveren aan Duurzaam Samenleven. Hoe kon verdraagzaamheid tegenover elkaar en het tegengaan van discriminatie ook al op de basisschool geleerd worden?

In de wet op het intercultureel onderwijs (1981) later vervangen door de wet-op-burgerschapsvorming(2006), is in de wet verankerd dat de leerlingen zich voorbereiden op culturele en religieuze verschillen in de samenleving.

In dit scholenproject werken we een vorm van Amstelveense burgerschapsvorming gericht op het vergroten van de betrokken zelfredzaamheid van de leerlingen.

Daarvoor vinden we het belangrijk dat de leerlingen de achtergronden kennen van de belangrijkste nationaliteiten en / of etnische groepen.

Zo hebben we lessen verzorgd over Syrische vluchtelingen en een gastles over Joden.

We hopen ook nog lessen te verzorgen over andere nationaliteiten die in Amstelveen eventueel gecombineerd met een passende tentoonstelling.

Verzoening met voormalige oorlogsvijand Japan

Gezien het grote aantal Japanse expats in Amstelveen vinden we het belangrijk dat de leerlingen kennis hebben van de historische relatie tussen beide landen vooral in relatie tot de Tweede Wereldoorlog. We vinden het belangrijk dat de leerlingen verschillende denkkaders kennen tijdens de oorlog en die mogelijke  verzoening willen bewerkstelligen tussen de voormalige oorlogsvijanden  Nederland – Japan en Indonesië.

Dat betekent ook aandacht voor de betrokken sociale groepen. Zo hebben we over Indische-Nederlanders in 2014 een bijeenkomst gehouden met de tentoonstelling Aanpassen en heeft de Japanse Yukari Tangena in 2016 een gastles verzorgd in de lesbus Wereldexpress.

Een voorbeeld is de verzoening met Japan als voormalige oorlogsvijand in Nederlands-Indië. We hebben hiervoor een video `tussen Haat en Verzoening’ ontwikkeld en zijn betrokken bij activiteiten van de landelijke Stichting dialoog NJI (Nederland-Japan-Indonesië) zoals onze organisatiebijdrage aan het jaarlijkse Dialoogcongres in 2015 (Voorburg) en 2016 (Utrecht). Aan de andere kant  verzorgen bestuursleden van deze vereniging gastlessen en ontwikkelen ze lessen die wij ook kunnen gebruiken.

Is verzoening mogelijk met oorlogsslachtoffers die in de oorlog in concentratiekampen hebben gezeten?

Laten we het voorbeeld nemen van de oude Indische generatie die in een Jappenkamp heeft gezeten of als buitenkamper veel ellende heeft meegemaakt in de voormalige kolonie Nederlands-Indië (1942 – 1945). Daarna hebben ze de Bersiap-periode meegemaakt (1946 – 1949) met twee politionele acties – nu dekolonisatieoorlog genoemd – van Nederlandse kant die de kolonie weer wilde terug veroveren en verzet daartegen tegen Indonesische nationalisten.

Daardoor bestaat in Amstelveen nog steeds een zekere spanning tussen enerzijds de ouderen die de Tweede Wereldoorlog in Azië vaak in Japanse en soms ook Indonesische interneringskampen hebben meegemaakt en anderzijds de Indonesische en Japanse bevolkingsgroep die rijkelijk vertegenwoordigd zijn in de Amstelveense gemeenschap met meer dan 90.000 inwoners.

Ook op politiek niveau hebben de voormalige oorlogsvijanden zich nog niet helemaal verzoend. De Japanse premier weigert zijn excuses aan te bieden. Het zelfde geldt voor de Nederlandse premier aan de Indonesiërs voor oorlogsmisdaden van het Nederlandse leger na de Tweede Wereldoorlog. Van een gezamenlijke herdenking van de Tweede Wereldoorlog zoals met Duitse politici, is dan ook nog geen sprake.

Daarom moeten we verzoening vooral zien als burgerinitiatieven uit de betrokken landen. En Amstelveen kan daarin een voortouw nemen in relatie tot Japan en Indonesië omdat beide gemeenschappen hier rijkelijk vertegenwoordigd zijn. Japan heeft een grote groep van expats hier wonen en de Indonesische christelijke kerken zijn actief in Amstelveen. Hoewel de jeugd weliswaar – afgezien van de peuterspeelzaal in het basis en vaak ook in het voortgezet onderwijs – op afzonderlijke scholen zitten, kunnen ze elkaar tegenkomen bij sportclubs en vrijetijdsverenigingen.

De vraag is hoe we in het kader van Duurzaam Samenleven in Amstelveen de drie nationaliteiten met elkaar kunnen laten verzoenen, te beginnen bij de jeugd en bij ouderen die een verzoeningsproces reeds zijn gestart. Door zelfdenk-mondiaal-handel-lokaal_-copystandig denken en oordelen vanuit verschillende denkkaders en vooral via dialogen met personen uit hun eigen leefomgeving leren de kinderen zo hun eigen persoonlijk waardenkader en identiteit te ontwikkelen.
Daarbij is het denken van een mondiaal-historisch perspectief belangrijk: dan leren de leerlingen vertegenwoordigers van een natie niet als een monolitisch geheel te zien maar daarin sociale groepen  en individuen te onderscheiden met verschillende belangen en denkkaders. Dus niet generaliseren over dè Duitsers of dè Japanners. Daarvoor is informatie nodig en zelfstandige denkkracht.  Zo zien ze de nuancering van Japan die in de Tweede Wereldoorlog geregeerd werd door een gewelddadige militaire klasse of Duitsland door nazi’s zonder over de hele bevolking te generaliseren.

Vandaar dat we in de leerarrangementen ook gastdocenten laten optreden die hun persoonlijke ervaringen vertellen in relatie tot de Tweede verzoening-haat-film-copyWereldoorlog of vertellen over hun etnische of religieuze achtergronden. Zo verzorgde de Japanse Yukari Tangena van de Stichting Dialoog NJI in het Nederlands een les in de lesbus Wereldexpress.

Een voorbeeld dat de leerlingen zelfstandig kunnen nadenken is de les over verzoening die we hebben gemaakt. Daarin komen drie slachtoffers van Japanse interneringskampen aan het woord: één die niet wil verzoenen en een ander wel en iemand die als stewardess professioneel met Japanners heeft leren omgaan.

Maar de volwassenen moeten het voorbeeld geven. In Amstelveen is een verzoeningsproces op gang gezet tijdens de toespraak van oorlogsslachtoffer Nora Valk tijdens de Indië-Herdenking in 2014. Ondanks haar ervaringen in een Japans concentratiekamp, pleitte ze voor verzoening met de Japanse bevolking.  Daarmee bereidde mevrouw Valk een daadwerkelijke symbolische verzoening voor tijdens de Indiëherdenking op 14 augustus 2016. Voor het eerst heeft iemand van Japanse afkomst (Yukari Tangena) samen met Rob Sipkens van de  Stichting Dialoog NJI een bloemstuk mogen leggen. In Amstelveen heeft daardoor iets unieks plaats gevonden. Er is een proces gestart dat onze burgemeester in haar nieuwjaarstoespraak op 2 januari 2017 `micro-vertrouwen’ noemt.

beginfotos-versmald1