Over ons

Van Herdenken naar Ontmoeten

Begin van het scholenproject

Wij zijn een Amstelveense netwerkorganisatie van zo’n 60 vrijwilligers die zich vanaf 2007  met interculturele en interreligieuze dialogen voor zowel volwassenen als jeugdigen bezighoudt. Uit deze groep ontstond ook het initiatief voor dialogen op scholen te organiseren om de schooljeugd tot burgerschapsvorming te stimuleren. Door het zelfstandig denken te bevorderen draagt het bij tot de vorming van betrokken en kritische burgers. Zo ontstond een programma voor kinderdialogen (kinderfilosofie) gericht op Actieve burgerschapsvorming passend bij de vanaf 2006 geldende Wet op de burgerschapsvorming voor scholen.

Daarbij werd steeds samengewerkt met de Amsterdamse Stichting Dialoog-in Actie, een Amsterdamse netwerkorganisatie met zo’n 90 vrijwilligers die  door deskundigen getraind zijn in het voeren van dialogen. Beide groepen vrijwilligers uit Amsterdam en Amstelveen hebben sindsdien in elkaars educatieve projecten voor basis- en voortgezet onderwijs èn dialogen voor volwassenen geparticipeerd. Edu Dumasy was vanaf het begin onderwijskundig projectleider in Amstelveen met een achtergrond als hogeschooldocent èn schooldirecteur in het basis- en voortgezet onderwijs. Joke Jongejan is projectleider in Amsterdam en heeft een theologische en filosofische opleiding. Beiden coördineren vanuit Amstelveen en Amsterdam deze samenwerkingsprojecten bij de inzet van vrijwilligers.

Het onderwijsproject begon in Amstelveen goed van de grond te komen toen naast het thema Ontmoeten ook (Her)denken werd toegevoegd. Toen namelijk deed de Stichting ter Herdenking van Gevallenen en Slachtoffers in Nederlands-Indië in 2012 het verzoek om via Herdenken aandacht te vragen voor de oorlogsgebeurtenissen in het voormalig Nederlands-Indië / Indonesië. Zo werd dit programma voor Burgerschapsvorming uitgebreid en ontstond in de periode 2013 t/m 2018 het `Amstelveense scholenproject Ontmoeten & (Her)denken.  Daarin werd gekozen voor een mondiale benadering van de Tweede Wereldoorlog, dus inclusief het voormalig Nederlands-Indië en de nasleep daarvan in Indonesië tot 1962.

Voornoemde stichting organiseert vanaf 1992 jaarlijks op 14 augustus de Indië-herdenking in het Amstelveense Broersepark . De band met Amsterdam is daarbij steeds nauw geweest. Dat blijkt uit haar betrokkenheid bij  het oude Van Heutszmonument dat vanaf 2004 dank zij deze Amstelveense stichting het Monument Indië Nederland  wordt genoemd. De samenwerking van deze Stichting en het scholenproject Ontmoeten & (Her)denken is daarbij steeds nauw ook al omdat het de financieel-technische administratie voerde. Het scholenproject is altijd relatief onafhankelijk gebleven met een eigen onderwijskundig beleid uitgaande van de leerbehoeften van de leerlingen in relatie tot hun leefwereld en het schoolbeleid. En tot die leefwereld behoort het Indië monument in het Broersepark en de jaarlijkse herdenking op 14 augustus die deel uitmaken van dit onderwijsprogramma voor Lokale (heemkundige) burgerschapsvorming.

Onderwijssamenwerking Amstelveen en Amsterdam

De toenmalige voorzitter van de Indische stichting Ankie Werner (overleden eind 2012) en de toenmalige Amstelveense burgemeester van Zanen met aan zijn zijde de toenmalige onderwijswethouder Herbert Raat, onderkenden het belang om de Amstelveense schooljeugd te informeren en vooral te laten nadenken over ons gedeelde verleden met Indonesië. Zo ontstond het scholenproject Ontmoeten en (Her)denken als burgerinitiatief. Financieel-technisch viel het grotendeels onder auspiciën van de Stichting Herdenking Gevallenen en Slachtoffers in Nederlands-Indië. Samen met zo’n 60 vrijwilligers en lokale organisaties werd in de periode 2013 t/m 2018 een onderwijsprogramma ontwikkeld dat zowel een herdenkingsprogramma van de Tweede Wereldoorlog wereldwijd was als een lokaal burgerschapsprogramma met aandacht voor ontmoetingen met kwetsbare burgers, met Duurzaam Samenleven in Kleurrijk Amstelveen met zijn 140 culturen. Betrokken zelfredzaamheid van kritische zelfstandige burgers en het leren van de gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog om discriminatie en vooroordelen te bestrijden, zijn daarbij belangrijke doelen.

Zo werd samen met de Amsterdamse Stichting Dialoog-in-Actie werd in de regio Amstelland jarenlang door de vele vrijwilligers met elkaar samengewerkt om elkaar te informeren en te inspireren o.a. door te participeren in elkaars projecten en de deskundigheidsbevordering o.l.v. deskundigen samen te doen. Zo ontstond zowel in Amstelveen als in Amsterdam een samenwerkingsverband met kerken, moskeeën, synagogen en etnische en religieuze organisaties. Deze samenwerking met herdenkingsorganisaties en historische verenigingen leidde tot het opzetten en uitvoeren van dialoog- en onderwijsprogramma’s voor zo’n 15 Amstelveense basisscholen en minstens even zoveel Amsterdamse scholen voor basis- en voortgezet onderwijs. Dit waren interactieve onderwijsprogramma’s op het gebied van lokale burgerschapsvorming die beantwoorden aan de meest moderne onderwijskundige inzichten zoals 21 ste eeuwse vaardigheden.

Amstelveense burgerschapsvorming

Dat het nodig is dat de scholen meer aandacht krijgen voor burgerschapsvorming blijkt wel uit het feit dat de regering in februari 2017 constateerde dat `op scholen weinig doelgericht wordt vorm gegeven en dat op de resultaten ervan nauwelijks zicht is’. Onder leiding van twee  gepensioneerde basisschooldirecteuren (Evert de Graaf en Edu Dumasy) en bijgestaan door oorlogsoverlevenden uit de Tweede Wereldoorlog werd in de periode augustus 2013 t/m 2018 het scholenproject Ontmoeten & (Her)denken opgezet waarbij de Stichting Herdenking Gevallenen en Slachtoffers in Nederlands-Indië de financiële administratie voerde en we samenwerkten met Amstelveen Oranje. De gemeente Amstelveen en de schoolbesturen Amstelland en Amstelwijs betaalden de onkosten van dit vijfjarige vrijwilligersproject. Evert zat in de stuurgroep met penningmeester Peter Dekker en voormalig schooldirecteur en pabo-docent Edu Dumasy gaf leiding aan de uitvoerende projectgroep van wisselende groepen van in totaal 60 vrijwilligers. Op deze manier hadden we een stuurgroep op afstand die voeling hield met de behoeften van de gemeente, de scholen / schoolbesturen en vooral de Indische en Amstelveense achterban.

Netwerkorganisatie

Vanuit voornoemde samenwerking hebben we in het scholenproject samengewerkt met verschillende lokale en landelijke organisaties in het bijzonder Amstelveen Oranje dat tot het volgende netwerkoverzicht leidde:

Het scholenproject `Ontmoeten- en (Her)denken’ heeft in de pilotperiode 2013 t/m 2018 geresulteerd in zes leerarrangementen en tien educatieve evenementen.  Aanvankelijk was het doel het levend houden van de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog in het voormalig Nederlands-Indië. Maar langzamerhand kreeg het een bredere invulling met een historisch-mondiale benadering van oorlogen in het verleden en deze verbinden met de huidige situatie van de leefwereld van de leerlingen zoals de Tweede Wereldoorlog in de eigen gemeente èn actuele oorlogssituaties (Syrië en Irak). Zo ontwikkelden de heemkundige leerarrangementen zich tot een algemeen vormingsprogramma van lokaal burgerschap (Bildung) gericht op 21ste eeuwse vaardigheden. De belangrijkste activiteit was de jaarlijkse Ontmoetings- en Herdenkingsdag voor de schooljeugd die op 5 juli 2018 voor de vierde keer met zo’n 40 vrijwilligers werd gehouden.

Landelijke samenwerking

We werken de afgelopen jaren zowel regionaal als landelijk samen met andere organisaties die zich met Ontmoeten & (Her)denken bezig houden waarbij we de onderwijsprogramma’s van de vijf Amstelveense pilotjaren elders zullen toepassen. Zo willen enkele partnersteden met vooral Indië-herdenkingen en daarbij samenwerken met Oranje comités met ons onderwijsproject samenwerken. Zo hebben we met de stichting Dialoog-in-Actie  in Amsterdam, de Amsterdamse herdenkingsorganisaties Nusantara en het comité 4-5 mei in Amsterdam Zuidoost in 2016 èn de Indië-herdenking in de gemeente Stichtse Vecht enkele jaren de lesbus Wereldexpress van het Indisch Herinnneringscentrum georganiseerd.

Ook hebben we bij het oude van Heutszmonument – nu het Monument Indië-Nederland – samen met  Amsterdamse vrijwilligers van de stichting Dia en die van Amstelveen een eerste herdenkingsbijeenkomst in oktober 2018 georganiseerd. Op deze manier willen gebruik makend van de Amstelveense ervaringen een regionale organisatie in de opbouwen van vrijwilligersgroepen in Amstelveen, Amsterdam en Breukelen (Stichtse Vecht) die elkaar ondersteunen en inspireren. Zo hebben we in Stichtse Vecht ook een groep vrijwilligers getraind om les te geven over de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië.

Landelijk werken we zoveel mogelijk samen met Indische organisaties zoals het Indisch Herinneringscentrum, het Comité 15 augustus, het Indisch Platform en zoveel mogelijk Indische Herdenkingsorganisaties in het land. Speciaal moet worden genoemd de Stichting Dialoog Nederland-Japan-Indonesië onder leiding van Yukari Tangena en Rob Sipkens. Projectleider Edu Dumasy heeft daar een bestuursadviesfunctie en elk jaar proberen we met enkele vrijwilligers zoveel mogelijk ondersteuning te geven bij de jaarlijkse dialoogcongressen en / of symposia. De laatste was op 6 oktober 2018 over `Trauma, Recognition and Reconciliation after Violent Conflict’ in het Indisch Herinneringscentrum. Onder andere hebben we daar enkele gespreksleiders voor de discussiegroepen geleverd zoals hier van werkgroep 5.

De regionale en landelijke uitbreiding is afhankelijk van de eigen lokale fondsen. Met Indische herdenkingsorganisaties hebben we een landelijk plan ontwikkeld die we gepresenteerd hebben op 6 april 2018 in een toespraak op de jaarvergadering van het comité 15 augustus in het Indisch Herinneringscentrum in Den haag. Ook landelijk zijn we op zoek naar sponsors om van het Herdenkingsthema een internationaal project `Een Gedeeld Nederlands-Indonesisch Verleden’ te maken. Ook de  Oorlogsgravenstichting willen graag samenwerken. Enkele van onze projectmedewerkers hebben daarvoor in juli 2018 een oriëntatiereis naar Indonesië gemaakt om daar de zeven Nederlandse erevelden en enkele Indonesische op Java en Sumatra te bezoeken. We zijn nu vooral nog bezig met het Indische Verleden maar we hopen te bereiken dat in de Nederlandse scholen op den duur ook aandacht wordt gegeven aan een Gedeeld Nederlands-Indonesisch verleden zowel op scholen in Nederland als in Indonesië. Wij zijn van mening dat de Nederlandse jeugd weet moet hebben van de belangrijkste aspecten van de schaduwkanten van onze koloniale geschiedenis ook tot onze vaderlandse geschiedenis behoort waaronder thema’s als racisme en discriminatie, slavernij en politionele acties en de dekolonialisering in het algemeen.

Daarvoor kiezen we per stad voor een geleidelijke fasegewijze opbouw passend bij het beleid van de gemeente en de scholen / schoolbesturen in Amstelveen Noord en Amstelveen-Zuid zoals onderstaande afbeelding laat zien:

Ook het Ontmoetingsaspect ontwikkelen we verder. Hebben we in de jaren 2013 t/m 2018 vooral de monotheïstische religies aandacht gegeven. Vanaf 2018 zullen we ook de andere religies en esoterische levensbeschouwingen onder de aandacht van de schooljeugd brengen wat gebeurde bij de Ontmoetings- en Herdenkingsdag van 5 juli 2018. Zo bestaat ook het plan om in 2019 als eerste in het land met klassen naar de tempels van de vrijmetselaars in Amstelveen en Amsterdam te kunnen komen.

Interculturele dialogen

Mogelijk dat we in Amstelveen ons ook nog gaan bezighouden met dialogen voor volwassenen. Een ander voorbeeld van regionale samenwerking zijn de interculturele dialogen met volwassenen in Amsterdamse wijken die zelfs de aandacht trok van de Japanse televisie. Ook is er sinds 2015 een project van senioreneducatie waarbij we Indische en andere ouderen in woonzorgcentra  de Torenaer en Buitenveldert hun persoonlijke verhalen laten vertellen over de oorlog. Dergelijke sessies leiden tot een dialoog over de Tweede Wereldoorlog in Nederland en andere thema’s zoals het zich verzoenen met voormalige oorlogsvijanden. Een en ander komt voort uit de samenwerking met de 80 vrijwilligers van de Amsterdamse Dialoog-in Actie die vanaf 2007 dateert.