SpeurtochtenTweede Wereldoorlog

Onderzoeksgroep Tweede Wereldoorlog Amstelveen-noord

In 2016 en 2017 hebben we als pilot twee speurtochten ontwikkeld in samenwerking met de Stadsdorp Elsrijk en Villa Randwijck over hun wijken, wijken waar zich extreme situaties in de Tweede Wereldoorlog hebben afgespeeld. Zowel de leiding van de Duitse Wehrmacht zat er in de persoon van generaal Christiansen als het hoofd van de regionale Binnenlandse Strijdkrachten Piet de Winter. Over een aantal gedenkwaardige locaties waar zowel het verzet actief was of de nazi’s ondersteund door NSB’ers hebben we in Elsrijk (met 10 hotspots) en Randwijck (met 13 hotspots) speurtochten gemaakt en uitgeprobeerd met vijf groepen acht van twee scholen.

De speurtochten maken deel uit van een van de zes leerarrangementen  genaamd `leren van de Tweede Wereldoorlog’ . Hoe zijn die tot stand gekomen?  Verschillende persoonlijke initiatieven hebben elkaar vanaf 2015 gevonden en mekaar geïnspireerd tot allereerst het maken van wandeltochten voor volwassenen die daarna zijn omgewerkt tot speurtochten voor de leerlingen van de wijk. Zo konden we aansluiten bij de kennis en ervaring van voormalig wijkbewoner Paul Betgem die al langer bezig was om onderzoek te doen naar de Tweede Wereldoorlog in Amstelveen. Het zelfde geldt voor andere wijkbewoners zoals Mart Benders wiens vader Johan Benders in gevangenschap omkwam na te zijn opgepakt voor zijn hulp aan o.a. Joodse onderduikers. Mart organiseerde samen met haar zus op 4 en 5  mei 2017 Open Joodse Huizendagen in Amstelveen waarbij ze het verhaal vertelden van de joodse familie Heidenheim die in de Margriete van Clevelaan heeft gewoond. In 2018 zal zij aandacht besteden aan Open verzetshuizen dagen.
Dit Duitse gezin,  vluchtte na de Kristallnacht naar Nederland . Hun twee zonen waren bijtijds naar Afrika ontkomen; de derde zoon was 17 toen de oorlog uitbrak. Haar vader – Joan Benders die later vanwege zijn rol in het verzet is omgekomen – heeft hem op 14 mei 1940 naar IJmuiden weten te krijgen. Die jongen heeft 6 dagen in een roeiboot op zee gedobberd en werd gelukkig door een Engelse torpedojager opgepikt. De ouders zijn in Auschwitz vergast.  Mart Benders heeft over  dit verhaal en de mogelijke afbraak van de synagoge ingesproken bij de commissie Burger & Samenleving van de gemeente Amstelveen op 17 november 2017.

Met voornoemde mensen en andere vrijwilligers vormen we de `onderzoeksgroep Tweede Wereldoorlog Amstelveen-Noord’. Met deze vrijwilligersgroep doen we onderzoek naar oorlogsarchieven in het Amstelveense gemeentehuis en elders im deze kennis door te geven aan de jongere generaties.

Wandel- en speurtochten Tweede Wereldoorlog

Met het geleidelijk aan wegvallen van ooggetuigen die de Tweede Wereldoorlog daadwerkelijk hebben meegemaakt, drong het besef door dat ook jongere generaties weet moesten hebben over wat er in hun eigen wijk toen afspeelde waardoor ze nu in vrijheid kunnen leven.

Deze gedachte werd uitgewerkt in het scholenproject Ontmoeten & (Her)denken vanuit de gedachte van een mondiale benadering van de Tweede Wereldoorlog (1WO2). Dat betekent dat zowel de oorlogsjaren in Amstelveen maar ook die in Azië aandacht moesten krijgen. Er zijn immers daar veel meer Nederlandse staatsburgers omgekomen en de oorlog van Nederland duurde niet tot 4 mei maar tot 15 augustus 1945 . Maar toch staat voor het onderwijs de eigen locatie centraal. Dit was deste meer belangrijk omdat in Amstelveen vanwege de nabijheid van Schiphol de Duitse legerleiding (generaal Kristiansen) huisde maar tegelijk ook het hoofd van de Binnenlandse Veiligheidsdienst die het verzet leidde er woonde. Het boek `Jaren van verduistering’ bevatte vele gegevens bijv. over de 78 Joden die zijn weggevoerd om er een lesprogramma over te maken. Ook het Indië-monument maakt deel uit van de eigen locatie.

Ter voorbereiding van het scholenproject werd eerst een bijeenkomst met volwassen wijkbewoners en een aansluitende wandelexcursie belegd.

20160512-sperutocht-foto-coby8Spontaan begonnen tijdens de wandeling dan wijkbewoners verhalen te vertellen over wat ze uit eigen ervaring of van horen zeggen wisten over de Tweede Wereldoorlog. Al die verhalen en anekdotes aangevuld met documentenonderzoek konden we gebruiken voor de speurtochten voor de leerlingen van de scholen in de wijk. De Roelof Venemaschool was bereid om  in het voorjaar 2016 met drie klassen groep acht van 80 leerlingen aan de pilot in Elsrijk mee te doen en de Sint Jozefschool voorjaar 2017 in de wijk Randwijck. Daaraan vooraf gingen enige voorbereidingslessen van de leerkracht en van medewerkers van het scholenproject aan vooraf.

Er werden 10 hotspots in Elsrijk en 13 in Randwijck geselecteerd met achtergrondinformatie voor de leerkrachten en opdrachten voor de leerlingen. Daarvoor moesten wel drie verschillende routes door de wijk Elsrijk en 2 routes in Randwijck worden gemaakt om de groepen meer over de wijk te spreiden.

Belangrijk was dat de leerlingen in koppels de opdrachten maakten en zo met elkaar in gesprek kwamen en van elkaar zouden leren. Terug op school konden ze hun eigen antwoorden controleren via deze website.

20160512-speurtocht-achmed

Vanuit het scholenproject liepen per groep 2 gidsen mee die ook betrokken waren bij het samenstellen van de docentenhandleiding en de route van tevoren gelopen hadden. Zij kenden ook de verhalen die bij de hotspots horen.

Het is de bedoeling dat uiteindelijk de leraren zelf deze speurtocht jaarlijks gaan uitvoeren waarbij vanuit het scholenproject het materiaal wordt aangeleverd en steeds wordt bijgesteld.

[imagelinks id=”1240″]

 

 

Hotspots

Bij de invulling van de verhalen en opdrachten van de 10 hotspots  in Elsrijk hielden we ook rekening met de vier uit levenssferen afkomstige leergebieden:

– Sport: er werd gewandeld langs een route van ongeveer 4 kilometer gedurende 2 lesuren.

– Religie: in de hotspots was aandacht voor 2 kerkgebouwen, namelijk de Pauluskerk en de Kruiskerk. Over de eerste werd door de dominee nadere informatie gegeven. De tweede kerk zou later op de ‘Ontmoetings- en Herdenkingsdag’ aandacht krijgen.

– Kunst: aandacht was er voor bouwstijlen van de Pauluskerk (Amsterdamse school en religieuze symbolen) en een zestal kunstwerken die in de openbare ruimte van de Keizer Karelweg stonden.

– filosoferen / Wetenschap: de informatie die de kinderen te horen kreeg was wetenschappelijk verantwoord en verkregen op basis van literatuuronderzoek en interviews. Verder was er ruimte voor dialogen en filosoferen.

 

Over de volgende hotspots zijn actuele ontwikkelingen te signaleren:

Uitvoering speurtocht Elsrijk

Er waren zowel slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog in Nederland als Nederlands-Indië aanwezig als een Syrische vluchteling. Deze laatste ging met de leerlingen in gesprek over de verschrikkingen van een oorlog. Hij was sinds een half jaar in Nederland en sprak al redelijk Nederlands. Zijn aanwezigheid leidde er uiteindelijk toe dat de school meedeed aan de schooltasactie `een tas voor Aleppo’.

20160512-sperutocht-openluchtth-eric-6

Drie groepen acht van de Roelof Venemaschool bezochten op 12 mei 2016 10 hotspots van Speurtocht `Jaren van Verduistering’ in de wijk Elsrijk waarvan een verslag van de uitvoering en de evaluatie is gemaakt.

De eerste afbeelding geeft een overzicht van alle belangrijke gebouwen, hotspots en kunstwerken.

Daarna volgden de drie routes voor elke groep.

Van de speurtocht is een videoverslag gemaakt.

 

 

Uitvoering speurtocht Randwijck

 

De pilot-speurtocht Randwijck werd op vrijdag 19 mei 2017 door twee groepen acht van een school worden gelopen op basis van de wandeltocht voor volwassenen op 6 mei met inleidingen van Paul Betgem en Mart Benders.

Er werd eerst op school in twee klassen van de Sint Jozefschool waar de leerlingen voornamelijk uit Randwijck komen, een voorprogramma uitgevoerd met een première van een film uit 1939 over hoe Nieuwer-Amstel (Amstelveen) zich met mobilisatieoefeningen voorbereidde op de Tweede Wereldoorlog.

Daarna was er een naprogramma waar de leerlingen onder het genot van een drankje en een hapje oefeningen deden over het `vieren van vrijheid’. Hier volgt het volledige programma:

Er waren twee routes ontworpen:

 

 

 

 

Tijdens de speurtocht maakte de leerlingen korte opdrachten over conflicten die zich op de 13 locaties afspeelden en welke personen van die locaties geplaatst zouden kunnen worden bij de 9 onderscheiden burgerposities.

Tot slot kon de school nog in het kader van dit leerarrangement `leren van de Tweede Wereldoorlog’  het programma van de lesbus Wereldexpress bijwonen waar 16 andere schoolklassen gebruik van hebben gemaakt.

 

 

De leerlingen voor de Augustinuskerk en de toenmalige Joodse synagoge aan de Randwijcklaan.