Transcultureel denken en handelen

Transculturele Ontmoetingsruimte

We hanteren het concept van Transcultureel denken en handelen gestoeld op de flexibele levenskunst die Indische-Nederlanders in het voormalig Nederlands-Indië hadden en vooral heeft bijgedragen aan hun succesvolle integratie in de Nederlandse samenleving. Zo benoemen we onze leeractiviteiten als een Transculturele Ontmoetingsruimte gebaseerd op de combinatie van de Griekse Agora en de Javaanse Taman Siswa (leerlingentuin). Dit is een educatieve plek in de samenleving (op school of daarbuiten) waar de leerlingen aan filosoferen / wetenschap, sport, kunst en religie / levensbeschouwing aandacht geven. Maar het kan ook in geestelijke zin worden opgevat als een denkruimte waarin je je geestelijk verder in je denkvermogen of spiritualiteit / zingeving kunt ontwikkelen. In dat opzicht sluit het aan bij het begrip Vrije ruimte van de oude Grieken, het privilege van vrije burgers als een plek waar je vrij bent van verplichtingen, van de zorg voor je eigen of andermans belangen, en anderzijds een plek waar je je kunt ontwikkelen tot vrijheid, tot burgerschap, tot het redelijk wezen dat je in essentie bent.  Die plek is de school, een woord dat is afgeleid van het Griekse woord `scholè.

Een andere toepassing van transcultureel denken en handelen vinden we bij het omgaan met onze voormalige oorlogsvijanden Duitsland, Japan en Indonesië. Ons doel om Betrokken Zelfredzaamheid te realiseren kunnen we bereiken via het onderwijs willen we bereoken via:
a. Lokale burgerschapsvorming: het ontmoeten van mensen uit kwetsbare groepen (culturen, levensbeschouwingen enz.) in relatie tot Duurzaam Samenleven in de eigen woonplaats (interreligieus)
b. Mondiale burgerschapsvorming: het herdenken van de Tweede Wereldoorlog (1WO2) en verbinden met vredesmissies en actuele oorlogen.

 

Transcultureel denken en handelen

Vanaf de jaren zeventig in de vorige eeuw werd in het kader van de studie Transculturele pedagogiek aan het Pedagogisch Seminarium van de Vrije Universiteit een transculturele visie op burgerschapsvorming  ontwikkeld, een visie om cultuurverschillen te overbruggen in opvoedings- en onderwijssituaties.

De eerste aanzetten werden gegeven door A.I. Eysenring (1975) en daarna verder uitgewerkt door E. Dumasy (1982 – 2011) aan verschillende lerarenopleidingen. Beiden baseerden zich op de open leefhouding van de etnisch gemengde groep Indische Nederlanders die in onze voormalige kolonie Nederlands-Indië een tussenschakel vormden tussen de Nederlanders en de inheemse Indonesische bevolking. Daardoor èn door hun achtergronden (taal en godsdienst) is hun integratie in de Nederlandse samenleving een succes geworden en een voorbeeld voor vele anderen met een migratieachtergrond. Hun levenskunst kan een inspiratiebron zijn voor het Duurzaam Samenleven in onze pluriforme samenleving met zijn diversiteit van waarden en sociale en individuele behoeftes.

Vanuit hun mengcultuur ontwikkelden zij zo een transculturele persoonlijkheid die in staat was om vanuit een open leefhouding:

  • culturen te overbruggen door flexibel te zijn in wisselende culturele situaties maar daarbij wel zijn grenzen te stellen (cultuurovereenkomsten benadrukken);
  • in meerdere culturen te leven door het verwerven van een meervoudige (trans)culturele identiteit om transcultureel te denken en te handelen. (met cultuurverschillen kunnen omgaan) en daarbij grenzen stellen wat wel of niet `oorbaar’ is.

 

 Filosofische fundering

Maar wat is `oorbaar’? De letterlijke betekenis is `gepast’ of `toelaatbaar’. Maar wat gepast is in de ene situatie hoeft dat niet voor en andere situatie te gelden. Dat is een kwestie van aanvoelen, van empathisch zijn en vanuit een open leefhouding anderen tegemoet treden.  Het is in feite het afstemmen van elkaars gedrag op fatsoensnormen vanuit een wederzijds respect voor elkaars culturele achtergronden gerelateerd aan Duurzaam Samenleven.

Filosofisch gezien zou daarvoor het categorisch imperatief van Kant kunnen gelden:  je moet handelen op de manier waarvan je zou willen dat iedereen zo zou handelen.

Het concept van transcultureel denken en handelen is geïnspireerd op de levenswijze van Indische Nederlanders in het voormalig Nederlands-Indië. De levenskunst die men daar liet zien kent een aantal begrippen die van positieve invloed kunnen zijn op het Duurzaam Samenleven  in onze hedendaagse even Kleurrijke Samenleving. Overigens kan deze Transculturele Levenskunst goed aangevuld worden met hetgeen de filosoof Hannah Arendt verstaat onder Vita Activa: het opzoeken van `pluraliteit`’ in de samenleving bij mensen die in verschillende culturele werelden leven en andere perspectieven hebben. Daarnaast is `nataliteit’ belangrijk: je vrijheid benutten om steeds een nieuw begin te maken door nieuwe uitdagingen aan te gaan in het leven.

 

 Publicaties

Het model van Transcultureel denken en handelen dat is uitgewerkt in de boeken Kleurrijk Onderwijs (deel 1 en 2) kan gebruikt worden als:

  • Levenskunst om Duurzaam Samenleven en Betrokken Zelfredzaamheid te stimuleren
  • Als integratiemethodiek voor mensen met een migranten achtergrond

Deze zijn vanaf de jaren negentig toegepast in transculturele trainingen en het vak Transculturele Pedagogiek op verschillende hogescholen.

Daarbij werden een aantal boeken waaraan Edu Dumasy heeft meegewerkt, gebruikt:

 

Hieronder volgen enige informatie en een aantal onderwijskundige en transculturele artikelen van c.q. over Edu Dumasy:

Onderwijs tegen de militaire dictatuur in Indonesië

 

Onderwijs in Azië en Indonesië

Autobiografisch over een multiculturele opvoeding in Brabant

Transculturele benadering van interculturele problemen en multiculturele (islamitische) scholen

 

Scouting in Amstelveen

Jeugdwerk: geschiedenis van de Maarten scoutinggroep in Amstelveen

Achtergronden van het scholenproject Ontmoeten & (Her)denken

Eenheid in verscheidenheid als identiteit van Amstelveen

 

 

Meer lezen over de transculturele toepassingen in het verleden aan de hand van ervaringen uit de beroepspraktijk van Edu Dumasy klikt dan hier.