Werkwijze

De school als Transculturele Ontmoetingsruimte

 

Locaal netwerk

Sinds 2007 werken we samen met de Stichting Dialoog-in-Actie in Amsterdam op het gebied van interculturele dialogen voor volwassenen en met kinderen. Voorbeelden zijn de ontwikkelde lessen op de Eloutschool  over de Marokkaanse soldaten de Goums (2012), interculturele gesprekken in de vredesmoskee dat op het Japans journaal kwam en in 2018 de Nieuwkomersspeurtocht voor Amsterdamse scholen. We ondersteunen elkaar met vrijwilligers en volgen gezamenlijke trainingen o.a. in kinderfilosofie.

Naast deze regionale samenwerking zijn we  richten we ons vooral op Amstelveen waar onze drie belangrijkste sponsors zitten: de gemeente Amstelveen en de schoolbesturen Amstelland en Amstelwijs. Naast educatieve activiteiten op school worden in het scholenproject Ontmoeten & (Her)denken buitenschoolse ontmoetingen georganiseerd tussen kinderen en bejaarde ooggetuigen uit zowel Nederland als het voormalig Nederlands-Indië. Maar ook ontmoetingen met moslims en vertegenwoordigers van andere godsdiensten. Juist door deze diversiteit aan mensen en culturen kunnen bijzondere verhalen op een speelse en leerzame wijze met elkaar worden gedeeld en bijdragen aan locale burgerschapsvorming.

Hoe hebben we dit gedaan? Onder leiding van een stuurgroep met vertegenwoordigers van de scholen en het Indië-Monument werden op basis van de behoefte van de scholen pilotactiviteiten in de periode 2013 t/m 2017 opgezet. Zo ontstonden er zes leerarrangementen  met tien educatieve evenementen: vijf over Ontmoeten en vijf over Herdenken. Daarbij werd samengewerkt met een netwerk aan lokale organisaties: de vereniging Amstelveen Oranje, de gemeentelijke organisatie die op 4 mei de algemene dodenherdenking organiseert in het Broersepark. Daarnaast is er samenwerking met talrijke lokale organisaties zoals de Vereniging Historisch Amstelveen, religieuze en etnische groepen, Stadsdorp Elsrijk en Villa Randwijck, Open Joodse dagen, onderzoeksgroep Tweede wereldoorlog Amstelveen, woonzorgcentra, religieuze en etnische gemeenschappen, KLM-cameraclub enzovoorts.

Het realiseren van onze missie en visie denken we te bereiken door het ontwikkelen van onderwijsactiviteiten gericht op 21ste eeuwse vaardigheden die starten vanuit de leefwereld van de leerlingen vanuit vier levenssferen ( sport, religie, kunst en filosoferen / wetenschap). Waar mogelijk sluiten we daarbij aan zoals rapmuziek, om van daaruit de wereld verder te verkennen. Dat is wat wij noemen werken in en buiten de school als Transculturele Ontmoetingsruimte waarbij wij wereldoriëntatie willen realiseren via een thematische benadering van aspecten van `Ontmoeten- en (Her)denken’. Dat doen we in de vorm van leerarrangementen rond een bepaald onderwerp bijvoorbeeld `het protestantisme in Amstelveen’ dat aansluit bij de kerndoelen en de behoefte van de scholen. We kozen niet voor de gangbare term van `leersituaties of onderwijsactiviteiten’ maar voor de term `leerarrangementen’ omdat naast de thema’s die we aandragen ook de vragen en behoeften van de leerlingen daarin zoveel mogelijk staan centraal staan om zo groot mogelijke betrokkenheid te krijgen.  We proberen een balans te vinden tussen aanbods- en vraaggericht onderwijs waarbij de leefwereld van de leerlingen uitgangspunt is. Vandaar noemen we het heemkundige leerarrangementen. Met gevarieerde werkvormen en dialogen van zelfstandig denken en filosoferen stimuleren we de leerlingen tot een weldenkende kritische empathische burger.

Uitgangspunten

Bij de ontwikkeling van de tien leerarrangementen probeerden we op verschillende manieren aan te sluiten bij de behoefte van de scholen, het beleid van de gemeente Amstelveen op het gebied van Duurzaam Samenleven en de kwaliteitsverbetering van het onderwijs overeenkomstig moderne vernieuwende onderwijsinzichten zoals 21ste eeuwse vaardigheden. Bij de inhoudelijke invulling was in de beginperiode de positie van de Indische gemeenschap en en de gebeurtenissen in het voormalig Nederlands-Indië de leidraad.  Het scholenproject was toen verbonden aan de activiteiten van het Indië monument  maar het kreeg al snel een bredere historische, mondiale en vooral maatschappelijke invulling. De ervaringen en inzichten van deze eerste naoorlogse migrantengroep zoals hun transculturele Indische leefstijl om in het dagelijks leven steeds te schakelen tussen culturele situaties vormen een schoolvoorbeeld van integratie.

Deze transculturele leefstijl – geïnspireerd door de manier van leven van de gemengde groep van Indische Nederlanders  in onzae vroegere kolonie Indonesië – valt ook samen met wat de filosoof Hannah Arendt verstaat onder `Vita Activa’ . Dee begrippen pluraliteit en nataliteit zijn daar essentieel. Pluraliteit richt zich op het aangaan van dialogen met mensen die verschillende perspectieven en achtergronden hebben. Nataliteit betreft het omgaan met vrijheid om steeds nieuwe ervaringen op te doen en zo steeds herboren te worden.

Ten tweede willen we ook een theoretische onderbouwing geven van de ontwikkelde leerarrangementen omdat ook lerarenopleidingen belangstelling hebben getoond voor dit scholenproject. Vandaar de vernieuwende modellen op het gebied van Betrokkenheidsleren en Kleurrijk Communiceren Naast gastlessen op de hogescholen zouden we uiteindelijk ook studenten van hogescholen en universiteiten opdrachten willen geven om zodoende nieuwste inzichten o.a. digitale mogelijkheden toe te kunnen passen. We hebben de toekomstdroom om de zelfde lessen op het gebied van de Tweede Wereldoorlog zowel op Nederlandse, Indonesische en Japanse scholen te kunnen geven.

 

 

Consequenties voor het scholenproject 

 Amstelveen heeft nu met zijn 90.000 inwoners en ongeveer 140 culturen een gemêleerde Kleurrijke bevolking. Historisch gezien ontwikkelde de stad zich – na de annexaties van 1896 en 1921 door de buurgemeente Amsterdam – tot een dorp. Mede door Schiphol en allerlei internationale bedrijven kreeg de gemeente Nieuwer-Amstel vooral vanaf 1965 weer stedelijke allures .

Vanaf de jaren dertig van de vorige eeuw trok het gemeentebestuur de welgestelde middenklasse en middenstand uit Amsterdam aan en was in de jaren zestig de snelst groeiende gemeente van het land. Deze mensen leefden nogal op zichzelf en in zelf gekozen netwerken voor de oorlog vooral gericht op de verzuiling op basis van religie en / of politieke voorkeuren. Amstelveen is een aantrekkelijke gemeente met veel groenvoorzieningen en goed onderwijs. Dit trok vele expats aan die hier voor enkele jaren werken uit vooral Japan en India. Kleurrijk Amstelveen kreeg zo een transculturele identiteit.

Hoe kunnen we bijdragen aan het Duurzaam Samenleven in Amstelveen waarbij de burgers steeds meer betrokken zelfredzaam wordt gemaakt overeenkomstig het overheidsbeleid? Onze inschatting is dat zo’n 80 % van de bevolking amper contact heeft met elkaar en eigenlijk ook de behoefte niet heeft vanwege drukke werkzaamheden en gezinsomstandigheden.

Interculturele dialogen zouden onderlinge contacten kunnen stimuleren. Uit eerdere pogingen voor interculturele dialogen voor volwassenen in buurthuizen vanaf 2007, bleef de belangstelling beperkt tot een kleine gemotiveerde groep. Daarom is het belangrijk dat we ook met de jeugd beginnen om ze Betrokken Zelfredzaamheid bij te brengen en ze leren betekenis te geven aan hun eigen Amstelveense leefwereld. Dat betekent globale kennis van de geschiedenis van de gemeente en kennis van de fysieke (wijken, gebouwen) en sociale omgeving: de verschillende bevolkingsgroepen met hun religieuze, etnische achtergronden.

Onze werkwijze is mede gebaseerd op de ideeën van de filosoof Hannah Arendt met haar begrip Vita Activa. Om dit te realiseren willen de leerlingen daarom laten nadenken over de publieke gemeenschappelijke wereld waarin ze leven. Daarvoor organiseren we activiteiten om anderen te ontmoeten zodat ze in contact komen met verschillende perspectieven over hoe verschillende groepen mensen denken om hun leven in te richten (pluraliteit). Verder grijpen we de Tweede Wereldoorlog aan om tot zelfstandig denken te komen over de verworvenheden van democratie en vrijheid waarvoor onze voorouders hebben gestreden. Door contemplatie over de zin van het menselijke samenleven, bouwen ze zo hun eigen waardepatroon op en komen ze tot een bewuste levenskunst waarbij ze nieuwe ervaringen opdoen en nieuwe initiatieven ontwikkelen (nataliteit)

In het scholenproject hebben we in vier jaar tijd zes leerarrangementen ontwikkeld waarbij het opdoen van nieuwe kennis en ervaring via tien educatieve evenementen (co-creatie) centraal staan. Via dialogische werkvormen leren we de leerlingen te stimuleren tot weldenkende, kritische en empathische burgers. De vraag is hoe scholen die met hun overvolle klassen, de wettelijke eis tot (locale) burgerschapsvorming zelfstandig kunnen realiseren.

 

Ondersteuning scholen

We zijn dit scholenproject begonnen om leerkrachten werk uit handen te nemen om wereldoriëntatie dichter bij de leerlingen te starten en van daaruit de wereld als locaal burger verder te verkennen. Samen met de scholen experimenteerden we in de pilotperiode met een aantal nieuwe interactieve werkvormen met onder andere kinderfilosofie om zelfstandige oordeelsvorming en de vorming van een persoonlijk waardekader te stimuleren. De leerkrachten dienen uiteindelijk die lessen zelf te verzorgen. Tot nu toe assisteerden we door zelf een aantal lessen te verzorgen, educatieve evenementen te organiseren, de lessen van gastdocenten te organiseren enzovoorts. Leerkrachten, ouders en andere betrokkenen van elke school, deden mee aan de bijscholingscursussen, ontwikkelen van lesbrieven, maken en acteren op informatieve video’s enzovoorts. Door deze vormen van samenwerking met een netwerk aan Amstelveense organisaties hoeft elke school niet opnieuw het wiel uit te vinden en worden de leerkrachten ontlast.

Zo fungeert dit scholenproject als doorgeefluik van ideeën en activiteiten. Het is bedoeld als een project `van scholen voor scholen’ die wij in de voorwaardelijke sfeer willen ondersteunen en waarvoor we bezig zijn met het maken van lesbrieven. Via een inlogcode kunnen de Amstelveense scholen in de loop van 2017 de lesbrieven downloaden.

Op 18 januari 2018 is een ontwikkelgroep van vijf leerkrachten gestart van openbare en bijzondere scholen die al het ontwikkelde lesmateriaal nog eens kritisch gaat bekijken. Onder de nieuwe Stichting Ontmoeten & (Her)denken zal het dan toegankelijk worden gemaakt voor alle scholen. zoals de leskisten en lesbrieven.

 

Landelijk netwerk

De 35 vrijwilligers en de kerngroepleden scholen zich steeds  bij via literatuur, het bijwonen en organiseren van studiedagen en congressen en social media. Zo houden we ons op de hoogte van nieuwe initiatieven uit andere netwerken rond Ontmoeten en Herdenken. Zo laten we ons inspireren door andere landelijke levensbeschouwelijke  organisaties zoals Nieuwwij, Initiatives of Change en regionale educatieve Dialoogorganisaties zoals Dialoog-in-Actie  die ook bruggen willen bouwen tussen de verschillende bevolkingsgroepen t.b.v. het Duurzaam Samenleven. Ook werken we samen met herdenkingsorganisaties in vooral Amsterdam (stichting Dia, Nusantara, 4-5 mei comité) en de Stichtse Vecht waar Indië herdenkingen plaats vinden op respectievelijk 15 en 16 augustus. Dit laatste datum is door Nusantara symbolisch gekozen omdat het tussen 15 en 17 augustus is respectievelijk de Indië-herdenking in Nederland en onafhankelijkheidsdag in Indonesië.

Ook landelijk participeren we in netwerkgroepen van o.a. het 4-5 mei comité en het Indisch Herinneringscentrum en de 15 augustus Indië-herdenking in Den Haag, de Stichting Dialoog Nederland-Japan-Indonesië en onderwijs en kinderfilosofie groepen van het Centrum voor Kinderfilosofie Nederland en de Europese kinderfilosofiegroep Sophia. Zo hebben we in 2015 samen met de stichting Dia in Amsterdam het jaarlijkse netwerkcongres  van Europese kinderfilosofen georganiseerd.

Via onze website, nieuwsbrieven en facebook doen we verslag doen van onze activiteiten. Ook is er een lezing gehouden waarbij Edu Dumasy in het Indisch Herinneringscentrum pleitte voor meer samenwerking tussen Indische en Molukse organisaties op onderwijsgebied.

We staan ook open voor alle commentaar en suggesties via onze e-mail ontmoetenherdenk@gmail.com.

 

Bijeenkomst bij de Indische Herdenkingsorganisatie Nusantara in Amsterdam Zuidoost  op 19 januari 2018

waar organisaties ervaringen uitwisselen o.a. over de Indië herdenking in Amstelveen.